Bacaklardaki tek yönlü kapakçıkların işlevini yitirmesiyle kan kalbe doğru çıkamaz, geriye kaçar. Aile öyküsü, hormonal değişimler, gebelik, uzun süre ayakta durma, fazla kilo, yaşlanma ve sigara kullanımı en önemli risk faktörleridir.

Damar Hastalıkları, Kalp ve Damar Hastalıkları

Varis Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Etkili Tedavi Yöntemleri

Varis (Kronik Venöz Yetmezlik): Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi — Prof. Dr. Selim İsbir

Varis, toplardamarların deri altında mavi, mor veya kırmızı renkte, kıvrımlı ve genişlemiş olarak görülmesi durumudur. Ancak bu sadece kozmetik bir sorun değildir; tıbbi adıyla Kronik Venöz Yetmezlik, bacaklardaki kirli kanın kalbe geri taşınmasında yaşanan bir güçlük ve dolaşım bozukluğudur. Toplumda kadınların %40’ını, erkeklerin ise %20’sini etkileyen bu yaygın hastalık; tedavi edilmediğinde bacak yaralarına (venöz ülser) ve pıhtı oluşumuna neden olabilir. Günümüzde lazer (EVLA), radyofrekans (RFA) ve biyolojik yapıştırıcı ile neştersiz ve narkozsuz tedavi mümkündür. Prof. Dr. Selim İsbir tarafından hazırlanmıştır.

Son güncelleme: 8 Mayıs 2026 · Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim İsbir, Kalp ve Damar Cerrahisi

Varis Nasıl Oluşur? (Kapakçık Sorunu)

Toplardamarların görevi, vücuttaki kirli kanı yerçekimine karşı yukarıya, yani kalbe taşımaktır. Bu zorlu görevi yaparken, damar içinde kanın geri kaçmasını önleyen “tek yönlü kapakçıklar” (check-valf) bulunur. Genetik yatkınlık, yaş veya mesleki nedenlerle bu kapakçıklar bozulduğunda, kan yukarı çıkamaz ve aşağıda göllenmeye başlar. Artan basınçla damar duvarı genişler, kıvrılır ve cilt yüzeyine taşar.

Varis Çeşitleri: Kılcaldan Kalına

Hafif

Kılcal Varisler (Telenjiektazi)

1 mm’den ince, örümcek ağına benzeyen kırmızı-mor damarlardır. Genellikle estetik sorun yaratırlar.

Orta

Retiküler Varisler

Ciltten hafif kabarık, 2–4 mm çapında, yeşil-mavi renkli damarlardır. Diz arkasında sık görülür.

İleri

Büyük Varisler (Tronküler)

Parmak kalınlığında, ciltten dışarı taşmış kıvrımlı “pakeler” halindedir. Asıl tedavi gerektiren varislerdir.

Neden Olur? Risk Faktörleri

Genetik: Anne veya babada varis varsa, çocukta görülme ihtimali %70–80’dir.
Meslek: Öğretmenler, cerrahlar, kuaförler, garsonlar gibi uzun süre sabit ayakta duranlar risk altındadır.
Gebelik: Hormonal değişimler ve artan kan hacmi damarları genişletir.
Obezite: Karın içi basıncı artırarak bacaklardan kanın dönüşünü zorlaştırır.
Sıcak: Hamam, sauna, kaplıca gibi sıcak ortamlar damarları genişleterek şikayetleri artırır.

Bacaklardaki Gizli Sinyaller: Belirtiler

Akşama doğru artan bacak ağrısı ve ağırlık hissi
Ayak bileklerinde şişlik (ödem) ve çorap izi kalması
Gece giren bacak krampları
Bacaklarda kaşıntı ve yanma hissi
Huzursuz bacak sendromu benzeri bacakları hareket ettirme isteği

İleri Evre Tedavi edilmezse ayak bileği çevresinde renk koyulaşması (esmerleşme) ve iyileşmeyen yaralar (venöz ülser) oluşabilir.

Tanı: Doppler Ultrason

Gözle muayene yeterli değildir. “Buzdağının görünmeyen yüzü” olan ana damar yetmezliğini tespit etmek için Ayakta Renkli Doppler Ultrasonografi çekilmelidir. Bu tetkik, hangi damarda kaçak olduğunu, kaçağın derecesini ve damar çapını milimetrik olarak gösterir. Tedavi haritası buna göre çizilir.

Güncel Tedavi Yöntemleri

Eskiden yapılan ağrılı ve dikişli ameliyatlar artık yerini modern yöntemlere bırakmıştır. Amaç, bozuk olan damarı olduğu yerde kapatarak iptal etmektir.

1. Lazer ve Radyofrekans (EVLA / EVRF)

Damar içine ince bir kateterle girilir. Lazer veya radyofrekans enerjisi ile damar duvarı ısıtılarak yakılır ve damarın büzüşüp kapanması sağlanır. Genel anestezi gerektirmez, hasta aynı gün yürüyerek evine döner.

2. Biyolojik Yapıştırıcı (Zamk) Yöntemi

En yeni yöntemlerden biridir (VenaBlock vb.). Damar içine doku yapıştırıcısı (siyanoakrilat) sıkılarak damarın anında yapışması sağlanır. Isı kullanılmadığı için anesteziye gerek yoktur; işlem sonrası varis çorabı giyme zorunluluğu bulunmaz.

3. Köpük ve İğne Tedavisi (Skleroterapi)

Daha ince ve orta boy varisler için kullanılır. Damar içine büzüştürücü bir ilaç (sıvı veya köpük formunda) enjekte edilir. Damar zamanla vücut tarafından emilerek yok olur. Estetik sonuçları çok iyidir.

4. Cerrahi (Stripping)

Damar çapının çok aşırı geniş olduğu veya modern yöntemlerin uygulanamadığı nadir durumlarda klasik ameliyatla damarın çıkarılması gerekebilir.

Varisten Korunma Yolları

Sabit ayakta durmayın; her saat başı parmak ucunda yükselip alçalarak “pedal hareketi” yapın

Akşamları bacaklarınızı kalp seviyesinden yukarı kaldırarak 15–20 dakika dinlendirin

Sıcaktan kaçının; duşun sonunda bacaklarınıza soğuk su tutun

Yüzme ve yürüyüş gibi bacak kaslarını çalıştıran sporlar yapın

Varis Hakkında Merak Ettikleriniz mi Var?

Varis tedavisi, iyileşme süreci, risk faktörleri ve aklınıza takılan diğer tüm soruların detaylı yanıtları için hazırladığımız özel sayfayı inceleyebilirsiniz.

Tüm Soru ve Cevapları Görüntüle →

Hasta Rehberi

Selim Hoca’nın Klinik Notları

Aşağıdaki notlar, varis hastalığının patogenezini, CEAP evreleme sistemini ve klinik tedavi yaklaşımlarını anlamak isteyen hastalar için hazırlanmıştır.

Prof. Dr. Selim İsbir — Yeditepe Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi

Not 01 · Varis Nedir?

Patogenez ve Mekanizma

Varis, yüzeyel venlerin genişlemesi ve venöz kapak yetmezliği sonucu gelişen kronik bir venöz (toplardamar) hastalığıdır.

Alt ekstremite venöz sistemi yüzeyel, derin ve perforan venlerden oluşur. Kapakçıklar tek yönlü akımı sağlar.

Kapak yetmezliği → Venöz reflü → Venöz hipertansiyon → Damar dilatasyonu → Klinik varis

Varisli damarlar ve normal damarlar karşılaştırması

Not 02 · Risk Faktörleri

Kimlerde Ortaya Çıkar?

Varis herkeste gelişebilir. Ancak bazı faktörler varis oluşma riskini belirgin şekilde artırır:

Yaş

Yaşlanma süreci ile birlikte toplardamar duvarları ve kapakçıkları eski fonksiyonlarını kaybeder. Damarlar elastikiyetini yitirir ve sertleşir. Bu durum kanın geri kaçmasını kolaylaştırır.

Hormonal Faktörler

Kadın hormonları (özellikle östrojen), toplardamar duvarlarının gevşemesine neden olabilir. Bu nedenle gebelik, doğum kontrol hapı kullanımı ve menopoz dönemi varis gelişim riskini artırır.

Aile Öyküsü (Genetik Yatkınlık)

Ailesinde varis bulunan kişilerde hastalık gelişme riski daha yüksektir. En önemli risk faktörlerinden biridir.

Yaşam Tarzı

Uzun süre ayakta durmak veya oturmak bacaklardaki kan dolaşımını yavaşlatır ve venöz basıncı artırır.

Genel Sağlık Durumu

Bazı hastalıklar toplardamar basıncını artırarak varis oluşumuna zemin hazırlar.

Sigara Kullanımı

Tütün ürünleri damar yapısını bozarak varis gelişimini kolaylaştırır.

Fazla Kilo (Obezite)

Aşırı kilo, damarlar üzerine ekstra basınç bindirir ve venöz yetmezliği artırır.

Not 03 · Klinik Belirtiler

Belirtiler ve CEAP Sınıflaması

Varis hastalığı sadece kozmetik bir sorun değildir; zamanla çeşitli klinik belirtilere yol açabilir:

Belirginleşmiş Damarlar

Kıvrımlı, genişlemiş ve kabarık damarlar
Genellikle mavi veya mor renkte görünür
Deri yüzeyine yakın yerleşimlidir
Çoğunlukla bacak, ayak bileği ve ayakta görülür
Yakınında kılcal damarlar (spider veins) eşlik edebilir

Bacaklarda Ağırlık Hissi

Bacak kaslarında yorgunluk
Ağırlık ve dolgunluk hissi
Özellikle gün sonunda veya fiziksel aktivite sonrası artar

Kaşıntı

Varisli damar çevresinde kaşıntı
Bazen cilt irritasyonu ile birlikte görülür

Ağrı

Bacaklarda ağrı ve hassasiyet
Özellikle diz arkasında belirgin olabilir
Kas krampları eşlik edebilir

Şişlik (Ödem)

Bacak, ayak bileği ve ayakta şişlik
Gün içinde artabilir
Zonklama hissi eşlik edebilir

Cilt Değişiklikleri ve Yara (Ülser)

Deride koyulaşma (hiperpigmentasyon)
Ciltte sertleşme
İleri evrede venöz ülser (açık yara) gelişebilir

Not 04 · Tanı

Tanı Nasıl Konur?

Fizik muayene ve Doppler ultrasonografi altın standarttır.

Not 05 · Tedavi Yöntemleri

Modern Tedavi Seçenekleri

Varisin kesin bir tedavisi olmamakla birlikte modern yöntemlerle semptomlar azaltılabilir ve hastalık kontrol altına alınabilir.

Bacak Elevasyonu: Gün içinde birkaç kez bacakların kalp seviyesinin üzerine kaldırılması venöz basıncı azaltır.
Kompresyon Tedavisi: Varis çorapları damarları sıkıştırarak kan akımını düzenler.
Skleroterapi: Damar içine ilaç verilerek damarın kapanması sağlanır.
Endovenöz Lazer / RFA: Kateter ile damar içinden ısı verilerek damar kapatılır.
Ambulatory Flebektomi: Küçük kesilerle varisli damarlar çıkarılır.
Cerrahi (Ligasyon-Stripping): İleri durumlarda damar bağlanır ve çıkarılır.

Skleroterapi ve lazer tedavisi karşılaştırması

Altın Standart Endovenöz lazer (EVLA) ve radyofrekans (RFA) günümüzde altın standart minimal invaziv yöntemlerdir. Tedavi sonrası kompresyon ve yaşam tarzı düzenlemeleri önerilir.

Not 06 · İyileşme

Tedavi Sonrası İyileşme Süreci

Varis tedavisi günübirlik cerrahi olarak uygulanır. Hastalar işlem günü sabah hastaneye gelir, işlem uygulandıktan sonra aynı gün taburcu olurlar ve iş hayatlarına dönebilirler. İşlem sonrası 1–2 ay süre ile varis çorabı giyerler. Varis çorabı giyilmesi özellikle tedavinin başarısı açısından önem taşımaktadır.

Not 07 · Bilimsel Kaynaklar

Bu Rehberin Dayandığı Klinik Otoriteler

Bu rehberdeki klinik bilgiler, uluslararası kabul görmüş kılavuz ve hasta bilgilendirme kaynaklarına dayanmaktadır:

European Society for Vascular Surgery (ESVS): Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease (2022)
Society for Vascular Surgery (SVS) / American Venous Forum (AVF): Care of Patients With Varicose Veins and Associated Chronic Venous Diseases
Mayo Clinic: Varicose Veins — Hasta Bilgilendirme
Cleveland Clinic: Varicose Veins Overview

Sık Sorulan Sorular

Varis nedir?

Varis, yüzeyel toplardamarların genişlemesi ve venöz kapak yetmezliği sonucu gelişen kronik bir damar hastalığıdır. Tıbbi adı Kronik Venöz Yetmezlik’tir. Sadece kozmetik bir sorun değildir; tedavi edilmezse cilt değişiklikleri, ödem ve venöz ülser gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Varis neden oluşur?

Bacaklardaki tek yönlü kapakçıkların işlevini yitirmesiyle kan kalbe doğru çıkamaz, geriye kaçar ve damarlarda göllenir. Aile öyküsü, hormonal değişimler, gebelik, uzun süre ayakta durma, fazla kilo, yaşlanma ve sigara kullanımı en önemli risk faktörleridir.

Varis kremleri hastalığı tedavi eder mi?

Hayır. Kremler ve jeller sadece geçici bir rahatlama sağlar. Mekanik bir bozukluk olan kapakçık yetmezliğini veya genişlemiş damarı yok edemezler.

Sıcak su varise iyi gelir mi?

Kesinlikle hayır. Sıcak su, kaplıca, sauna ve güneşlenmek damarları daha da genişleterek şikayetleri artırır. Varis hastalarına ılık veya soğuk su önerilir.

Varis lazer tedavisi nasıl yapılır?

Endovenöz lazer ablasyon (EVLA), kateter ile damar içinden ısı verilerek damarın kapatıldığı minimal invaziv bir yöntemdir. Günübirlik uygulanır, hasta aynı gün yürüyerek evine döner ve iz bırakmaz.

Varis tedavisi sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Varis tedavisi günübirlik cerrahi olarak uygulanır. Hastalar aynı gün taburcu olur ve iş hayatına dönebilir. İşlem sonrası 1-2 ay süre ile varis çorabı giyilmesi tedavinin başarısı açısından önemlidir.

Tedavi olan damar tekrar açılır veya varis tekrar eder mi?

Lazer, radyofrekans veya yapıştırıcı ile kapatılan damar vücut tarafından emilerek yok olur ve tekrar açılmaz. Ancak hastanın genetik yatkınlığı devam ettiği için, koruyucu önlemler alınmazsa farklı damarlarda zamanla yeni varisler oluşabilir. Kompresyon çorabı ve sağlıklı yaşam bu riski azaltır.

Bacak bacak üstüne atmak varis yapar mı?

Doğrudan varis nedeni değildir ancak mevcut dolaşımı zorlaştırabilir. Uzun süre bu pozisyonda kalmak kanın göllenmesine zemin hazırlayabilir.

Randevu Almak İçin