Triküspit Kapak ve Görevi
Kalp, sağ ve sol olmak üzere iki ana pompa sisteminden oluşur. Sol taraf vücuda temiz kanı pompalarken, sağ taraf vücuttan dönen kirli kanı oksijenlenmesi için akciğerlere gönderir. Triküspit kapak, sağ kulakçık (atrium) ile sağ karıncık (ventrikül) arasında yer alan, adından da anlaşılacağı üzere üç yaprakçıklı (anterior, posterior, septal) bir kapaktır.
Görevi, sağ kulakçığa gelen kirli kanın sağ karıncığa geçişine izin vermek ve karıncık kasıldığında kanın geriye kaçmasını engelleyerek akciğer atardamarına yönlenmesini sağlamaktır. Bu kapak, sol taraftaki mitral kapağa göre daha geniş bir halkaya ve daha ince bir yapıya sahiptir.
Triküspit Kapak Hastalıklarının Nedenleri
Hastalıklar kökenine göre doğumsal veya sonradan kazanılmış olarak ikiye ayrılır.
Doğuştan Gelen (Konjenital) Hastalıklar
Anne karnındaki gelişim sürecinde oluşan yapısal bozukluklardır.
- Ebstein Anomalisi: Triküspit kapak hastalıkları içinde en bilinen doğumsal sorundur. Kapak yaprakçıkları normal yerinden daha aşağıya (karıncığın içine doğru) yapışmıştır. Bu durum, sağ karıncığın bir kısmının kulakçık gibi davranmasına (atriyalizasyon) ve sağ karıncığın küçülerek işlevsizleşmesine neden olur. Hafif formları yetişkinliğe kadar belirti vermeyebilir.
- Triküspit Atrezisi: Kapağın hiç oluşmaması durumudur. Sağ kulakçık ile karıncık arasında geçiş yoktur. Yaşamla bağdaşması için bebeğin kalbinde delikler (ASD, VSD) bulunması gerekir ve doğumdan hemen sonra acil cerrahi gerektirir.
Sonradan Gelişen (Edinsel) Nedenler
Yetişkinlerde görülen triküspit sorunlarının büyük çoğunluğu “ikincil” (fonksiyonel) nedenlere bağlıdır.
- Sol Kalp Hastalıkları: En sık görülen nedendir. Mitral kapak hastalığı veya ciddi sol kalp yetmezliği, akciğer basıncını artırır (pulmoner hipertansiyon). Bu yüksek basınç sağ kalbi zorlar, sağ karıncığı genişletir ve triküspit kapağın yapısı sağlam olsa bile halkası genişlediği için kapak kapanamaz hale gelir.
- Kalp Pili (Pacemaker) Kabloları: Kalp pillerinin kabloları sağ kalpten geçerek karıncığa yerleştirilir. Bazen bu kablolar kapak yaprakçıklarını sıkıştırabilir veya zedeleyerek yetmezliğe yol açabilir.
- Endokardit: Kalp içi enfeksiyonudur. Özellikle damar içi ilaç bağımlılarında veya santral kateteri olan hastalarda bakteriler triküspit kapağa yerleşebilir.
- Romatizmal Hastalık: Genellikle mitral ve aort kapağı tutsa da, ilerleyen vakalarda triküspit kapağı da etkileyerek darlığa yol açabilir.
Darlık ve Yetmezlik Arasındaki Fark
Kapak fonksiyon bozukluğu iki şekilde görülür:
- Triküspit Yetmezliği (Regürjitasyon): En yaygın formdur. Kapak tam kapanamaz ve kan sağ karıncık yerine sağ kulakçığa geri kaçar. Bu durum boyun damarlarında ve karaciğerde basınç artışına neden olur.
- Triküspit Darlığı (Stenoz): Daha nadirdir, genellikle romatizmal kökenlidir. Kapak tam açılamaz ve kanın karıncığa geçişi zorlaşır.
Vücudun Verdiği Sinyaller: Belirtiler
Sol kalp yetmezliği nefes darlığı ile kendini gösterirken, triküspit kapağa bağlı sağ kalp yetmezliği “sistemik dolaşım” bulgularıyla öne çıkar:
- Bacaklarda Ödem: Yerçekiminin etkisiyle özellikle ayak bileklerinde ve bacaklarda çukur bırakan şişlikler oluşur.
- Karında Şişlik (Asit): Karın boşluğunda sıvı birikmesi sonucu hasta kıyafetlerine sığmakta zorlanır, iştahsızlık ve dolgunluk hissi yaşar.
- Karaciğer Büyümesi: Kanın karaciğerde göllenmesi sonucu sağ kaburga altında ağrı ve hassasiyet oluşur. Uzun vadede “kardiyak siroz” denilen karaciğer bozukluğuna yol açabilir.
- Boyun Damarlarında Belirginleşme: Sağ kulakçıktaki basınç artışı boyun toplardamarlarının (juguler ven) dışarıdan gözle görülür şekilde şişmesine neden olur.
- Halsizlik ve Çabuk Yorulma: Kalbin kan pompalama kapasitesi düştüğü için görülür.
Tanı Yöntemleri
Tanıda fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri bir arada kullanılır.
- Ekokardiyografi (EKO): Tanının altın standardıdır. Kapağın yapısı, yetmezliğin derecesi (hafif-orta-ciddi) ve sağ karıncık fonksiyonları değerlendirilir.
- Transözofageal EKO (TEE): Yemek borusundan yapılan ultrason ile kapak çok daha detaylı görüntülenir, özellikle ameliyat planlamasında şarttır.
- Kardiyak MR: Sağ karıncığın hacmini ve fonksiyonlarını en iyi gösteren yöntemdir. Özellikle Ebstein anomalisi gibi doğumsal durumlarda yol göstericidir.
Tedavi Seçenekleri
Triküspit kapak tedavisi, hastalığın nedenine ve ciddiyetine göre multidisipliner bir yaklaşımla planlanır.
1. İlaç Tedavisi
Hafif ve orta dereceli yetmezliklerde veya ameliyata uygun olmayan hastalarda belirtileri hafifletmek için kullanılır. Diüretikler (idrar söktürücüler) vücuttaki fazla sıvıyı atarak ödemi ve karındaki şişliği azaltır. Ancak ilaçlar mekanik kapak bozukluğunu düzeltmez.
2. Cerrahi Tedavi (Tamir ve Değişim)
Genellikle mitral veya aort kapak ameliyatı yapılan hastalarda, triküspit kapakta orta-ileri derecede kaçak varsa veya kapak halkası genişlemişse eş zamanlı müdahale önerilir. İzole triküspit cerrahisi ise daha nadirdir.
- Triküspit Kapak Tamiri (Ring Annuloplasti): Tercih edilen yöntemdir. Genişlemiş olan kapak halkasına “C” şeklinde sentetik bir halka (ring) dikilerek kapağın çapı daraltılır ve yaprakçıkların birbirine değmesi (koaptasyon) sağlanır.
- Triküspit Kapak Değişimi (Replasman): Kapak tamir edilemeyecek kadar hasarlıysa (örneğin Ebstein veya ciddi endokardit) değiştirilir. Sağ kalpte kan akım hızı düşük olduğu için pıhtı riski yüksektir; bu nedenle mekanik kapak yerine pıhtı riski daha düşük olan biyolojik kapaklar tercih edilir.
3. Ameliyatsız Girişimsel Yöntemler
Son yıllarda, açık kalp ameliyatı riski yüksek olan hastalar için kasıktan kateter ile yapılan tedaviler geliştirilmiştir.
- TriClip: Mitral kapaktaki mandallama tekniğine benzer şekilde, triküspit kapak yaprakçıkları uç uca tutturularak kaçak azaltılır.
- Kapak İçi Kapak (Valve-in-Valve): Daha önce biyolojik kapak takılmış ve bozulmuş hastalarda ameliyatsız yeni kapak yerleştirilebilir.
Neden Tedavi Edilmelidir?
Triküspit yetmezliği hafife alınmamalıdır. Uzun süre tedavi edilmeyen ciddi kaçaklar;
- Kalıcı sağ kalp yetmezliğine,
- Geri dönüşümsüz karaciğer hasarına (Siroz),
- Böbrek fonksiyon bozukluklarına,
- Tedaviye dirençli ödem ve asit oluşumuna neden olur.
Erken tanı ve özellikle mitral kapak ameliyatları sırasında triküspit kapağın da doğru değerlendirilip gerekirse müdahale edilmesi, hastanın uzun dönem yaşam kalitesi için hayati önem taşır.
