Endovasküler ve Transkateter Girişimsel Tedaviler Nedir?
Bu terimler, temel olarak ameliyat olmadan, kan damarları içinden ilerleyerek yapılan işlemleri tanımlar. “Endo” iç, “vasküler” damar anlamına gelirken, “transkateter” ise kateter adı verilen ince, esnek borucuklar aracılığıyla yapılan müdahaleleri ifade eder. Geleneksel cerrahinin aksine, bu yöntemlerde göğüs kemiğinin kesilmesine veya büyük bir cilt kesisi yapılmasına gerek yoktur. Cerrahlar veya girişimsel kardiyologlar, genellikle kasık, bilek veya boyun gibi bir bölgeden açılan çok küçük bir delikten özel kateterleri (kılavuz teller üzerinde ilerleyen ince borular) damar sistemine sokar ve kalp veya ilgili damar bölgesine kadar ilerletirler.
Nasıl Çalışır? Temel Prensipler
Kateter Yönlendirmesi: İşlem, genellikle X-ışını (floroskopi) veya ultrason gibi canlı görüntüleme teknikleri eşliğinde gerçekleştirilir. Bu sayede doktor, kateterin vücut içindeki ilerleyişini gerçek zamanlı olarak bir ekrandan izleyebilir.
Hedefe Ulaşım: Kateter, damar yoluyla kalbe veya hasta olan damar bölgesine ulaştığında, ucundaki özel aletler (balonlar, stentler, kapakçıklar, kapatma cihazları vb.) kullanılarak tedavi gerçekleştirilir.
Minimal Travma: Bu yaklaşım, dokulara verilen zararı en aza indirir ve geleneksel cerrahide görülen büyük yara izlerini ve uzun iyileşme sürelerini ortadan kaldırır.
Başlıca Uygulama Alanları
Endovasküler ve transkateter teknikler, birçok farklı kalp ve damar hastalığının tedavisinde başarıyla kullanılmaktadır.
Koroner Anjiyoplasti ve Stentleme
Nedir: Tıkalı veya daralmış koroner (kalbi besleyen) damarları açmak için kullanılan en yaygın girişimsel yöntemlerden biridir.
Nasıl Yapılır: Kasık veya bilekten girilen bir kateterle tıkalı damara ulaşılır. Önce ucunda balon olan bir kateter şişirilerek damar açılır (anjiyoplasti), ardından damarın tekrar daralmasını önlemek için bir stent (küçük metal kafes) yerleştirilir.
TAVR (Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu)
Nedir: Ciddi aort kapak darlığı olan, ancak açık kalp ameliyatı için yüksek risk taşıyan veya uygun olmayan hastalarda, yeni bir aort kapağının kateter yoluyla yerleştirilmesidir.
Nasıl Yapılır: Genellikle kasık atardamarından veya daha az sıklıkla göğüs duvarından küçük bir kesi ile girilerek, kateter ucunda sıkıştırılmış halde bulunan yapay kapak kalbe ulaştırılır ve eski kapağın içine yerleştirilerek açılır.
MitraClip / TriClip
Nedir: Mitral veya triküspit kapak yetmezliği (geri kaçırma) olan hastalarda, kapakçıkların tam kapanmasını sağlamak amacıyla küçük bir klipsin yerleştirildiği girişimsel bir yöntemdir.
Nasıl Yapılır: Kasık damarından girilerek kalbe ulaşılır ve ekokardiyografi (kalp ultrasonu) rehberliğinde kapakçıklara klipsler takılarak geri kaçırma azaltılır. Bu, açık cerrahiye göre daha az invaziv bir kapak tamiridir.
Aort Anevrizması Onarımı (EVAR/TEVAR)
Nedir: Vücudun ana atardamarı olan aortta oluşan anevrizmaları (balonlaşmaları), damar içinden stent greft yerleştirerek onarma yöntemidir. EVAR karın aortu, TEVAR ise göğüs aortu için kullanılır.
Nasıl Yapılır: Genellikle kasık atardamarından girilen kateterle anevrizma bölgesine ulaşılır ve stent greft yerleştirilerek anevrizmanın kan akışından izole edilmesi ve yırtılma riskinin azaltılması sağlanır.
PFO/ASD/VSD Kapatma (Doğuştan Kalp Deliklerinin Tedavisi)
Nedir: Kalpteki doğuştan gelen deliklerin (Patent Foramen Ovale – PFO, Atriyal Septal Defekt – ASD, Ventriküler Septal Defekt – VSD gibi), kateter yoluyla özel kapatma cihazları kullanılarak onarılmasıdır.
Nasıl Yapılır: Genellikle kasık damarından girilerek kalpteki deliğe ulaşılır ve özel tasarlanmış şemsiye benzeri cihazlar açılarak deliğin kapatılması sağlanır.
Endovasküler Tedavilerin Avantajları
- Daha Az İnvaziv: Büyük cerrahi kesi ve göğüs kemiği açılması olmaz, sadece küçük bir cilt deliği yeterlidir.
- Daha Hızlı İyileşme: Hastanede kalış süresi daha kısa olup, günlük aktivitelere daha çabuk dönülebilir.
- Daha Az Ağrı: Ameliyat sonrası ağrı, geleneksel cerrahiye göre genellikle daha hafiftir.
- Daha Düşük Kan Kaybı: Kan nakli ihtiyacı azalır.
- Estetik Sonuç: Büyük yara izleri yerine, sadece küçük bir noktasal iz kalır.
- Yaşlı ve Yüksek Riskli Hastalar İçin Uygunluk: Geleneksel açık cerrahi için çok riskli kabul edilen yaşlı veya ek hastalığı olan hastalar için çoğu zaman bir tedavi seçeneği sunar.
Kimler İçin Uygundur?
Endovasküler ve transkateter tedaviler herkes için uygun olmayabilir. Hastanın genel sağlık durumu, hastalığın tipi ve şiddeti, damar yapısı gibi birçok faktör değerlendirilerek en uygun tedavi yöntemi belirlenir. Özellikle yaşlı hastalar, birden fazla kronik hastalığı olanlar veya geçmişte başka ameliyatlar geçirmiş yüksek riskli hastalar için bu yöntemler sıklıkla tercih edilmektedir.
İyileşme Süreci
Girişimsel tedaviler sonrası iyileşme süreci, geleneksel cerrahiye göre çok daha hızlıdır. Çoğu hasta birkaç gün içinde hastaneden taburcu edilir. Giriş yerinde hafif ağrı veya morarma olabilir. Kısa bir dinlenme süresinin ardından hastalar normal günlük aktivitelerine dönebilirler. Ancak doktorun verdiği talimatlara (ilaç kullanımı, fiziksel aktivite kısıtlamaları vb.) harfiyen uymak, başarılı bir iyileşme için kritik öneme sahiptir.
Özet: Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Bu işlemler sırasında anestezi kullanılır mı?
İşlem ne kadar sürer?
Hastanede ne kadar kalmam gerekir?
Endovasküler tedavilerin riskleri var mıdır?
İşlem sonrası ne zaman normal hayatıma dönebilirim?
Bu işlemlerin etkisi kalıcı mıdır?
Endovasküler Tedaviler Hakkında Sorularınız mı Var?
TAVI, EVAR, TEVAR ve diğer kapalı yöntemlerin riskleri, avantajları ve iyileşme süreleri hakkında aklınıza takılan 25 sorunun cevabı için hazırladığımız özel sayfayı inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Endovasküler ve transkateter girişimsel tedaviler, kalp ve damar hastalıklarının tedavisinde çığır açan, hasta odaklı yaklaşımlar sunmaktadır. Daha az invaziv olmaları, daha hızlı iyileşme süreleri ve geleneksel cerrahiye göre daha düşük risk faktörleri sayesinde, birçok hasta için tercih edilen bir tedavi seçeneği haline gelmişlerdir. Ancak unutulmamalıdır ki, her tedavi yöntemi gibi bu teknikler de her hasta için uygun olmayabilir.
