Açık Kalp Ameliyatı – Sık Sorulan Sorular

En yaygın tanımıyla açık kalp ameliyatı, kalp-akciğer makinesi kullanılarak yapılan kalp ameliyatlarına verilen genel isimdir. Makine, ameliyat boyunca kalbin ve akciğerlerin işini geçici olarak üstlenir; böylece cerrah durdurulmuş bir kalp üzerinde çalışabilir. Terimin tanımı kaynaktan kaynağa değişebilir: bazı kaynaklar ameliyatı kalp-akciğer makinesinin kullanılmasıyla, bazıları göğüs ortasından uzun bir kesi yapılmasıyla tanımlar.

Hayır, aynı şey değildir. Açık kalp ameliyatı geniş bir ameliyat grubunun adıdır; koroner bypass ise yetişkinlerde en sık yapılan kalp ameliyatıdır ve bu grubun içinde yer alabilir. Geleneksel bypassta göğüs kemiği açılır, kalp durdurulur ve kalp-akciğer makinesi kullanılır. Kalp atarken yapılan bypassta (off-pump) ise göğüs açılır ancak makine kullanılmaz. Bypassa özel sorular için Koroner Bypass Ameliyatı – Sık Sorulan Sorular sayfasına bakabilirsiniz.

Kalp kapak hastalıklarında (tamir veya değişim), koroner arter hastalığında (bypass), doğumsal kalp defektlerinde, aort anevrizması gibi bazı büyük damar sorunlarında ve bazı ritim bozukluklarının tedavisinde uygulanabilir. Bunların bir kısmı için kateterle ya da daha küçük kesilerle yapılan seçenekler de vardır. Hangi yöntemin uygun olduğu hastalığın türüne ve kişinin genel durumuna göre belirlenir.

Bu ayrım kullanılan tanıma göre değişebilir. Bir tanıma göre belirleyici olan, kalp-akciğer makinesinin kullanılıp kullanılmadığıdır; örneğin kalp atarken yapılan bypassta göğüs kemiği açılır ama makine kullanılmaz. Halk arasında “kapalı ameliyat” ifadesi çoğunlukla küçük kesiyle yapılan işlemler için kullanılır. Küçük kesi, işlemin daha basit ya da her hasta için uygun olduğu anlamına gelmez. Ayrıntı için: Kapalı Bypass Nedir? Gerçekten Kapalı mı?

Bu, kullanılan tekniğe bağlıdır. Minimal invaziv cerrahide göğüste küçük kesiler yapılır; bazı işlemlerde kalp-akciğer makinesi kullanılırken bazılarında kullanılmaz. Makine kullanılan bir ameliyat, küçük kesiyle yapılsa bile bu tanıma göre açık kalp ameliyatı sayılır. Uygunluk hastaya ve işleme göre değişir. Ayrıntılar için: Minimal İnvaziv Kalp Cerrahisi – Sık Sorulan Sorular

Kalp durdurulduğunda dolaşımı geçici olarak üstlenen cihazdır. Oksijeni azalmış kanı vücuttan alır, oksijen ekler ve tekrar vücuda pompalar; böylece organlar ameliyat boyunca oksijenli kan almaya devam eder. Makineyi perfüzyonist adı verilen uzman yönetir. Ameliyat bitince kalp yeniden çalıştırılır ve hasta makineden ayrılır.

Kalp-akciğer makinesi kullanılan ameliyatlarda kalp ilaçlarla geçici olarak durdurulur; cerrah işlemi bitirdikten sonra kalp yeniden çalıştırılır. Kalp genellikle kendiliğinden atmaya başlar, bazen hafif elektrik şokuyla başlatılır. Kalp atarken yapılan yöntemlerde (OPCAB) kalp durdurulmaz, çalışılan bölge özel bir cihazla sabitlenir; bu yöntem her hasta için uygun değildir. Ayrıntı için: OPCAB Bypass – Sık Sorulan Sorular

Sternotomi, göğüs kemiğinin (sternum) göğüs ortasından kesilerek kalbe ulaşılmasıdır. Kemik ayrıldıktan sonra göğüs kafesi, cerrahın kalbe erişebilmesi için açılır. Ameliyat sonunda göğüs kemiği tel ile yeniden birleştirilir. Kemiğin iyileşmesi zaman alır; bu dönemde göğsü zorlayacak hareketlerden kaçınılır.

Karar tek bir teste göre verilmez. Hastalığın ciddiyeti ve yeri görüntüleme testleriyle değerlendirilir; kardiyolog ve kalp cerrahının yer aldığı kalp ekibi, hastanın genel sağlığını da hesaba katarak seçenekleri birlikte tartar. Ameliyat herkes için en uygun seçenek olmayabilir; örneğin bazı koroner hastalıklarda stent gibi ameliyatsız girişimler önerilebilir. Riskler ve olası komplikasyonlar karardan önce sizinle konuşulur.

Hastalığın ne kadar ciddi olduğunu ve damarların veya kapakların durumunu belirlemek için kalp görüntüleme testleri ve gerekirse anjiyografi gibi girişimsel tetkikler yapılır. Hangi testlerin gerektiği hastalığa göre değişir ve cerrahınız tarafından planlanır.

Ameliyat planlanmışsa cerrahınıza şunları sormanız önerilir: Hangi ilaçlar ve takviyeler, ne zaman bırakılmalı? Hangi ilaçlara ne zaman başlanmalı? Ameliyat öncesi nasıl banyo yapılmalı? Ameliyattan önce ne zamana kadar yemek ve içmek serbest? Hastaneye ne zaman ve nereye gelinmeli? İlaçlarınızı cerrahınızın talimatı olmadan bırakmayın veya değiştirmeyin.

Ameliyat sırasında anestezi ilacıyla uyutulursunuz ve solunum cihazına bağlanırsınız. Ameliyat sonrası iyileşme döneminde ağrıyı azaltmak için ilaç verilir. Ağrınızı sağlık ekibine bildirmeniz önemlidir.

Süre; ameliyatın türüne, hastalığın karmaşıklığına ve kaç işlem yapılacağına göre değişir. Örneğin geleneksel koroner bypass ameliyatı, kaç damarın bypass edileceğine bağlı olarak yaklaşık 3-6 saat sürer. Sizin için beklenen süreyi cerrahınız ameliyat öncesinde söyler.

Ameliyattan sonra hastalar yoğun bakım ünitesine alınır. Koroner bypass sonrasında bu süre genellikle bir iki gündür. Yoğun bakımda kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi sürekli izlenir. Göğüste ve bacakta damar alınan yerde sargılar, sıvı boşaltan tüpler, oksijen desteği ve gerektiğinde geçici kalp pili bulunabilir. Ağrıyı azaltmak, pıhtı ve ritim bozukluğunu önlemek için ilaçlar verilir.

Kalp ameliyatlarında görülebilecek ciddi sorunlar arasında ritim bozukluğu, kanama (bazen ek bir ameliyat gerektirebilir), kalp krizi, enfeksiyon, böbrek yetmezliği ve inme sayılır. Risk; acil ameliyat, vücudun başka damarlarında plak bulunması, ciddi kalp yetmezliği, akciğer veya böbrek hastalığı gibi durumlarda daha yüksektir. Sizin için risk düzeyi ameliyat öncesinde değerlendirilir ve sizinle konuşulur; ameliyat sonrasında da yakından izlenirsiniz.

Koroner bypass sonrasında hastanede kalış yaklaşık bir haftadır; başka işlemler birlikte yapıldıysa ya da komplikasyon geliştiyse daha uzun olabilir. Diğer kalp ameliyatlarında süre, işlemin türüne ve iyileşmenin seyrine göre değişir. Kullanmanız gereken ilaçlar ve kontrol planınız doktorunuzla konuşulur.

Göğüs kemiğinin iyileşmesi haftalar sürer. Bu dönemde kalp cerrahisi merkezlerinin sık önerdikleri şunlardır: oturup kalkarken, öksürürken ve hapşırırken göğsü bir yastıkla desteklemek; kalkarken iki kolla birden itmemek; ağır kaldırma, itme ve çekmeden kaçınmak; her gün kısa yürüyüşler yapmak. Yara yerinde artan akıntı, açılma, kızarıklık ya da ateş olursa veya göğüs kemiğinde çıtırdama hissi duyarsanız doktorunuza başvurun.

Bu süreler ameliyatın türüne, kesiye, mesleğe ve iyileşme hızına göre değişir. Uluslararası kaynaklara göre araç kullanma ve ağır kaldırma genellikle ilk 6 hafta civarında önerilmez, tam iyileşme ise çoğu hastada yaklaşık 12 haftaya kadar sürer; koroner bypass sonrası tam iyileşme için 6-12 haftadan söz edilir ve minimal invaziv yöntemlerde bu süre daha kısadır. İşe, sürüşe ve cinsel yaşama dönüş zamanını kontrol muayenelerinde cerrahınız belirler. Ayrıntılar için: Kalp Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Koroner Bypass Ameliyatı – Sık Sorulan Sorular

Bu, yapılan ameliyata göre değişir. Mekanik kapak takılan hastalarda ömür boyu kan sulandırıcı (antikoagülan) ilaç gerekir; biyoprotez (doku) kapak takılanlarda ise genellikle ameliyattan sonra üç ila altı ay gerekir. Koroner bypass sonrasında pıhtıyı önlemek için aspirin gibi ilaçlar kullanılabilir. İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın veya değiştirmeyin; planı cerrahınız ve kardiyoloğunuz belirler.

Evet, kalp ameliyatından sonra düzensiz kalp atışı (aritmi) görülebilir; çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Bu nedenle yoğun bakımda kalp ritmi EKG ile izlenir, gerektiğinde geçici kalp pili kullanılır ve ritim bozukluğu ihtimalini azaltmak için ilaç verilebilir. Çarpıntı hissederseniz sağlık ekibine bildirin.

Bazı hastalarda ameliyattan hemen sonra kısa süreli kafa karışıklığı, düşünmede güçlük veya geçici hafıza kaybı görülebilir; bu duruma ameliyat sonrası bilişsel gerileme denir ve nedeni tam bilinmemektedir. İyileşme döneminde duygu durum dalgalanmaları veya depresyon da olabilir; bunlar çoğunlukla 4-6 hafta içinde geçer. Belirtiler sürer veya kötüleşirse doktorunuza söyleyin. Ayrıntı için: Kalp Ameliyatından Sonra Huy Değişir mi?

Şu durumlarda cerrahınıza ya da doktorunuza haber verin: yara yerinde artan akıntı, açılma, kızarıklık veya sıcaklık artışı; ateş; olağan yara ağrısı dışında göğüs ağrısı; nefes darlığı; bulantı ve kusma; göğüs kemiğinde çıtırdama hissi; çarpıntı; bacak veya ayaklarda alışılmadık şişlik. Konuşmada bozulma gibi inme belirtileri, şiddetli göğüs ağrısı ya da kalp krizi belirtileri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun (112).

Kalp rehabilitasyonu, kalp sorunlarından iyileşen kişiler için tıbbi gözetim altında yürütülen bir programdır. Kontrollü egzersiz eğitimi, kalp sağlığına uygun yaşam tarzı eğitimi ve stresi azaltmaya yönelik danışmanlık içerir. Amaç, güvenli biçimde egzersiz yapmayı öğrenmek ve aktif hayata dönmektir. Size uygun olup olmadığına ve süresine doktorunuz karar verir.

Bazı kalp ameliyatlarında kan nakli gerekir, ancak her hastada gerekmez. Gerekip gerekmeyeceği hastanın durumuna ve yapılacak ameliyata göre değişir ve ameliyat öncesi görüşmede konuşulur.

Bazı durumlarda kateterle yapılan girişimler açık ameliyata alternatif olabilir. Örneğin TAVR (kateterle aort kapak değişimi) önce açık ameliyatın çok riskli olduğu hastalar için kullanılmış, sonra daha düşük riskli hastalara da yaygınlaşmıştır; bazı koroner hastalıklarda ise stentle yapılan anjiyoplasti bir seçenek olabilir. Bu yöntemler her hasta ve her hastalık için uygun değildir ve birbirinin yerine geçmez. Uygunluk kararı kalp ekibi tarafından verilir. Ayrıntı için: Endovasküler ve Transkateter Tedaviler – Sık Sorulan Sorular