Kısa cevap: Hayır — başka birinin kalbini taşımak kişinin karakterini “geçirmez”. Ancak açık kalp ameliyatları komplike girişimlerdir ve sonrasında beyinde geçici etkilere bağlı kısa süreli davranış ve algı değişiklikleri görülebilir. Bu tablo çoğunlukla geçicidir ve büyük oranda ilk bir ay içinde kendiliğinden düzelir. Hastaların ve yakınlarının bu süreci doğru anlaması, gereksiz endişeyi önler.
“Başkasının kalbini alınca huyu da geçer mi?”
Toplumda sıkça duyulan bir inanış var: Kalp nakli olan kişiye donörün karakteri, alışkanlıkları, hatta anıları “geçer”. Bu fikir filmlere ve haberlere de konu olmuştur.
Bilimsel gerçek farklıdır. Nakil sonrası bazı hastaların yeni yiyecek tercihleri ya da ruh hâli değişiklikleri yaşadığını anlatan vaka hikâyeleri vardır; ancak bunlar denetimli bilimsel kanıt değil, kişisel anlatılardır. “Hücresel hafıza” gibi organın kişiliği taşıdığını öne süren hipotezler ana akım tıp dergilerinde değil, marjinal yayınlarda yer bulmuştur ve geniş kabul görmemiştir.
Bu değişikliklerin bilinen ve makul açıklamaları şunlardır:
- İlaçlar: Nakil sonrası ömür boyu kullanılan bağışıklık baskılayıcı ilaçlar ruh hâli ve davranış üzerinde etki yapabilir.
- Psikolojik etki: Hayat kurtaran büyük bir ameliyatı atlatmak, kişinin hayata bakışını, önceliklerini ve duygularını doğal olarak değiştirir.
- Rastlantı: İnsan zihni benzerlikleri kolayca anlamlı bağlantılara dönüştürür.
Yani değişen şey “taşınan bir kişilik” değil; ameliyatın ve tedavinin getirdiği gerçek ama açıklanabilir etkilerdir.
Peki neden bazı hastalarda davranış değişikliği görülür?
Asıl bilimsel olgu, kalp naklinden çok açık kalp ameliyatının kendisiyle ilgilidir. Bu ameliyatlar çoğu zaman kalp-akciğer makinesi (pompa) eşliğinde yapılan, uzun ve hassas girişimlerdir. Bu süreçte beyinde küçük ve genellikle geçici etkiler oluşabilir.
Tıpta bu tablonun iki tanımı vardır:
- Ameliyat sonrası deliryum: Ani başlayan, gün içinde dalgalanan dikkat, oryantasyon ve algı bozukluğu. Kalp cerrahisi sonrası görece sık görülür ve ileri yaşta daha belirgindir.
- Ameliyat sonrası bilişsel etkilenme (POCD): Dikkat, konsantrasyon ve hafızada kısa süreli zayıflama.
Bu etkilerin altında mikroemboliler, kalp-akciğer pompasının etkileri ve cerrahiye bağlı geçici inflamasyon gibi mekanizmalar yatar. Eskiden bu duruma “post-perfüzyon sendromu” da denirdi. Önemli olan nokta: Bunlar genellikle geçicidir ve kalıcı bir karakter değişimi anlamına gelmez.
Bu etkiler ne kadar sürer?
Akut konfüzyon ve deliryum çoğunlukla günler ile haftalar içinde geriler. Hastaların büyük çoğunluğunda bu tür sıkıntılar ameliyat sonrası ilk ay içinde büyük oranda kendiliğinden çözülür.
Daha ince bilişsel etkiler bazı hastalarda, özellikle ileri yaştakilerde, biraz daha uzun sürebilir. Bu nedenle iyileşme döneminde düzenli kontrol ve gözlem önemlidir. İlk haftalardaki geçici dalgınlık, unutkanlık ya da huzursuzluk genellikle endişe değil, sabır gerektiren bir süreçtir.
Selim İsbir’in Klinik Notları
Bu konuyu Prof. Dr. Selim İsbir, bir söyleşide şöyle anlatıyor:
— Başka birinin kalbini naklettikten sonra o kişinin huyu değişir mi?
“Açık kalp ameliyatlarında böyle bir huy değişikliği efsanesi var diyeyim. Bu oluyor mu? Açıkçası yani bizim ameliyatlarımız tabi biraz komplike ameliyatlar. Huyu değişmiyor ama bazen beyinde ufak değişiklikler yani hasarlar olabiliyor. Buna bağlı böyle huy değişiklikleri olabiliyor ama çoğunlukla bunlar hani geçici şeyler. Öyle hani işte bir hastanın kalbini aldık başkasına taktık, onun huyu buna geçti falan böyle şeyler olmaz.”
— Etkiler geçici diyebilir miyiz peki?
“Evet, yani büyük oranda bu konudaki etkiler tabi ki geçici.”
— Bir süre verebilmek mümkün mü?
“Yani şimdi buna bir süre vermek çok zor ama yani ameliyattan sonraki ilk bir ay içerisinde bu tür sıkıntılar büyük oranda kendiliğinden çözülüyor zaten.”
— Prof. Dr. Selim İsbir, Kalp ve Damar Cerrahisi
Hasta yakınları için
İyileşme dönemi yalnızca fiziksel değil, duygusal bir süreçtir. Ameliyat sonrası ilk günlerde hastada görülen kısa süreli dalgınlık, uyku düzeni değişikliği veya huzursuzluk yakınlarını endişelendirebilir. Bu belirtilerin çoğu geçicidir.
Yine de aşağıdaki durumlarda doktorunuzla iletişime geçmek önemlidir:
- Konfüzyon, oryantasyon bozukluğu ya da huzursuzluk ilk haftalardan sonra da belirgin biçimde sürüyorsa,
- Belirtiler giderek ağırlaşıyorsa,
- Ani davranış değişikliğine ateş, şiddetli baş ağrısı veya konuşma/güç kaybı gibi belirtiler eşlik ediyorsa (bu durumda vakit kaybetmeden başvurulmalıdır).
Sık Sorulan Sorular
Kalp ameliyatı kişinin huyunu kalıcı olarak değiştirir mi?
Hayır. Ameliyat sonrası görülebilen davranış değişiklikleri çoğunlukla geçicidir ve büyük oranda ilk ay içinde düzelir. Kalıcı bir karakter değişimi beklenen bir durum değildir.
Nakil olan kişiye donörün kişiliği geçer mi?
Hayır. Organın kişilik veya anı taşıdığına dair geçerli bilimsel kanıt yoktur. Bildirilen değişiklikler ilaçlar, büyük ameliyatın psikolojik etkisi ve rastlantıyla açıklanır.
Ameliyattan sonra neden dalgınlık veya unutkanlık olabilir?
Açık kalp ameliyatları komplike girişimlerdir; bu süreçte beyinde geçici etkiler oluşabilir. Buna bağlı kısa süreli dikkat ve hafıza değişiklikleri görülebilir ve genellikle kendiliğinden geriler.
Bu etkiler ne kadar sürede geçer?
Çoğu hastada günler ile haftalar içinde, büyük oranda ilk ay içinde geçer. İleri yaşta süreç biraz uzayabilir; bu nedenle düzenli kontrol önerilir.
Bu durumu önlemek mümkün mü?
Risk tamamen ortadan kaldırılamasa da; iyi bir ameliyat öncesi hazırlık, erken hareketlenme, uyku düzeninin korunması ve düzenli takip süreci kolaylaştırır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Size özel durumlar için hekiminize danışınız.
- Postoperative cognitive dysfunction following cardiac surgery — Frontiers in Psychiatry, 2022
- Risk factors of postoperative delirium after cardiac surgery: a meta-analysis — PMC8072735
- Cognitive Trajectories after Postoperative Delirium — NEJM
- Evered ve ark., perioperatif nörobilişsel bozukluk terminoloji kılavuzu, 2018
- Bunzel ve ark., “Does change of heart mean change of personality?” — Quality of Life Research, 1992
