İçindekiler
Kalp Zarı (Perikard) Nedir?
Perikard, kalbi çevreleyen, onu göğüs boşluğunda sabit tutan ve enfeksiyonlardan koruyan çift katmanlı bir kesedir.
- Visseral Perikard: Kalbin üzerine yapışık olan iç katman.
- Pariyetal Perikard: Göğüs duvarına bakan dış katman.
Bu iki yaprak arasında, sürtünmeyi önleyen kayganlaştırıcı bir sıvı (15–50 ml) bulunur. Hastalıklar işte bu iki yaprak arasındaki dengenin bozulmasıyla başlar.
Hastalık Türleri: İltihaptan “Zırh Kalbe”
Akut Perikardit
Zarın ani iltihaplanmasıdır. Genellikle virüsler neden olur. Nefes alırken batan şiddetli göğüs ağrısı yapar.
Kalp Tamponadı
Sıvı çok hızlı ve fazla birikir, kalp odacıkları bası altında kalır ve kanla dolamaz. Tansiyon aniden düşer, hasta şoka girer. Acil müdahale edilmezse ölümcüldür.
Perikardiyal Efüzyon
İltihap veya tümör etkisiyle zarın içinde aşırı sıvı birikmesidir.
Konstriktif Perikardit
Kronikleşen iltihap sonucu zarın kalınlaşması, kireçlenmesi ve beton gibi sertleşmesidir. “Zırh Kalp” (Armor Heart) görünümü oluşur. Sağ kalp yetmezliğine yol açar.
Neden Olur? Risk Faktörleri
- Enfeksiyonlar: En sık virüsler (grip benzeri), bakteriler (tüberküloz) veya mantarlar.
- Kalp Cerrahisi Sonrası: Bypass veya kapak ameliyatlarından haftalar sonra gelişen “Postperikardiyotomi Sendromu”.
- Sistemik Hastalıklar: Lupus (SLE), Romatoid Artrit, böbrek yetmezliği (üremi).
- Kanserler: Akciğer veya meme kanserinin zara yayılması.
- Radyoterapi: Göğüs bölgesine ışın tedavisi almak (etkisi yıllar sonra çıkabilir).
Vücudun Verdiği Sinyaller
- Öne Eğilince Azalan Ağrı: Akut perikarditte tipiktir. Sırt üstü yatınca artar, oturup öne eğilince hafifler.
- Nefes Darlığı: Kalp rahat çalışamadığı için akciğerlerde kan göllenir.
- Karnın ve Bacakların Şişmesi: Özellikle konstriktif perikarditte, sağ kalp kanı alamadığı için kan karaciğer ve bacaklarda birikir. Karında asit (sıvı) toplanması sık görülür.
- Boyun Damarlarında Dolgunluk: Kalbe dönemeyen kan boyun toplardamarlarını şişirir.
Tanı Yöntemleri
- Oskültasyon (Dinleme): Doktorun stetoskopla duyduğu, karda yürürken çıkan sese benzeyen “sürtünme sesi” (Frotman) tanı koydurucudur.
- Ekokardiyografi (EKO): Kalp zarındaki sıvıyı ve kalınlaşmayı gösteren en temel testtir.
- BT ve MR: Ameliyat öncesi kireçlenmenin (kalsifikasyon) yerini ve şiddetini görmek için şarttır.
- Kalp Kateterizasyonu: Kalp içi basınçları ölçerek “Konstriktif Perikardit” ile “Kalp Kası Hastalığı”nı ayırt etmeyi sağlar.
Cerrahi Tedavi: Perikardiyektomi
İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya kalbi zırh gibi saran kronik kireçlenmelerde Perikardiyektomi (zarın soyulması) tek çözümdür. Amaç kalbi özgürleştirmektir.
Ameliyat Nasıl Yapılır?
Genellikle göğüs kemiği açılarak (sternotomi) yapılır. Cerrah, kalbin üzerine yapışmış, bazen yumurta kabuğu gibi sertleşmiş olan hasta zarı, milim milim soyarak çıkarır. Bu işlem, portakalın kabuğunu meyveye zarar vermeden soymaya benzer. Çok hassastır çünkü zarın hemen altında ince duvarlı kalp odacıkları ve koroner damarlar bulunur.
Riskler ve Komplikasyonlar
Bu ameliyat teknik olarak zorludur. Kanama riski ve “Düşük Kalp Debisi Sendromu” (kalbin ani özgürlüğe uyum sağlayamaması) görülebilir. Ancak deneyimli ellerde başarı oranı yüksektir.
Diğer Yöntemler (Sıvı Boşaltma)
- İlaçlar: Aspirin, ibuprofen, kolşisin veya kortizon ile iltihap kurutulur.
- Perikardiyosentez (İğne ile Boşaltma): Tamponad durumunda hayat kurtarıcıdır. Ultrason eşliğinde iğne ile girilerek sıvı çekilir.
- Perikardiyal Pencere: Tekrarlayan sıvılarda, göğüs yanından küçük bir delik açılarak sıvının akciğer boşluğuna veya karın içine akması sağlanır.
İyileşme Süreci
Perikardiyektomi sonrası hastanede yatış süresi ortalama 5–7 gündür. Kalbin rahatlamasıyla birlikte idrar çıkışı artar, vücuttaki ödemler hızla çözülür. Hasta haftalar içinde efor kapasitesinin arttığını hisseder. Ancak kalbin tam performansına dönmesi 3–6 ayı bulabilir.
Sık Sorulan Sorular
Randevu Almak İçin
Prof. Dr. Selim İsbir — Yeditepe Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi
