25 Soru ve Cevap
1. Kalp kapak hastalığı nedir?
Kalbimizde dört adet kapak bulunur ve
bu kapaklar kanın tek yönde akmasını
sağlar. Kapakların daralması (stenoz)
veya tam kapanmaması (yetmezlik)
durumunda kalp içindeki basınç dengesi
bozulur. Kan geriye kaçar veya yeterli
miktarda ileriye geçemez. Bu durum
kalbin daha fazla çalışmasına yol açar
ve zamanla kalp kası yorulur. Uzun
dönemde kalp yetmezliği, ritim
bozuklukları ve akciğer basınç artışı
görülebilir.
2. Kalpte hangi kapaklar bulunur?
Kalpte mitral, aort, triküspit ve pulmoner
olmak üzere dört kapak vardır. En sık
etkilenenler mitral ve aort kapaklarıdır.
Mitral kapak sol kulakçıkla sol karıncık
arasında, aort kapağı ise kalpten çıkan
ana damarın girişindedir. Triküspit ve
pulmoner kapaklar sağ kalpte bulunur ve genellikle diğerlerine göre daha az
hastalanır.
3. Kalp kapak hastalıklarının nedenleri nelerdir?
Romatizmal ateş, doğuştan bozukluklar,
yaşlanmaya bağlı kireçlenme
(dejeneratif süreç), kalp krizi sonrası
kapak hasarı ve enfeksiyonlar
(endokardit) başlıca nedenlerdir. Ayrıca
bazı ilaçlar ve radyoterapi de kapak
dokusuna zarar verebilir. Gelişmiş
ülkelerde yaşla birlikte kireçlenme en sık
nedendir; gelişmekte olan ülkelerde
romatizmal hastalıklar önde gelir.
4. Kalp kapak hastalığı nasıl belirti verir?
En sık nefes darlığı, çabuk yorulma,
çarpıntı, bacaklarda şişlik, baş dönmesi
ve göğüs ağrısı görülür. Darlık
ilerledikçe kalp yeterli kanı
pompalayamaz, hasta merdiven
çıkmakta zorlanır. Yetmezlik durumunda ise kan geriye kaçar ve akciğerlerde sıvı
birikir.
5. Kapak hastalığı tehlikeli midir?
Evet, çünkü uzun süre fark edilmeden
ilerleyebilir. Kapak işlevi bozulduğunda
kalp kası giderek kalınlaşır ve pompa
gücünü kaybeder. Bu durum geri
dönüşsüz kalp yetmezliğine yol açabilir.
6. Tanı nasıl konur?
En temel tanı yöntemi ekokardiyografi
(EKO)’dur. Bu ultrason cihazı,
kapakların hareketini, kalbin kasılma
gücünü ve kanın akış yönünü gösterir.
Ayrıca EKG, akciğer röntgeni ve MR da
gerekebilir. Fizik muayenede “üfürüm”
sesi duyulması tanıda önemli ipucudur.
7. Kapak darlığı ve yetmezliği arasındaki fark nedir?
Darlıkta kapak tam açılamaz, kalpten
çıkan kanın akışı kısıtlanır. Yetmezlikte
ise kapak tam kapanmaz ve kan geriye kaçar. Bazı hastalarda her iki durum
birlikte görülebilir. Her iki tabloda da kalp
zorlanır, dolayısıyla tedavi yaklaşımı
benzerdir: yükü azaltmak, gerekirse
cerrahi onarım veya değişim yapmak.
8. Kapak hastalıkları ilaçla düzelir mi?
İlaç tedavisi semptomları hafifletir ve
kalbi korur ama bozulmuş kapak
dokusunu eski hâline getiremez. İleri
evrede tek kalıcı çözüm, kapak onarımı
veya değişimidir. Ancak ilaçlar (diüretik,
ACE inhibitörü, beta bloker,
antikoagülan) yaşam kalitesini artırır ve
cerrahiye hazırlık sağlar.
9. Kapak onarımı nasıl yapılır?
Hasarlı kapak çıkarılmaz; cerrah
kapağın yaprakçıklarını kalbe tutturan
ipliksi yapıları yeniler kenarlarını daraltır
veya destek halkasıyla güçlendirir.
Böylece kanın geriye kaçışı azaltılır.
Onarım sonrası kapak doğal yapısını
korur ve pıhtı riski daha düşüktür. Özellikle mitral kapakta onarım sıklıkla
tercih edilir.
10. Kapak değişimi nedir?
Kapak ciddi derecede bozulmuşsa,
onarım yerine mekanik veya biyolojik
protez kapak takılır. Mekanik kapaklar
ömür boyu dayanır ama sürekli kan
sulandırıcı (örneğin warfarin) kullanımı
gerekir. Biyolojik kapaklar hayvan
dokusundan yapılır, pıhtı riski düşüktür
ancak 10–15 yıl sonra yenilenmesi
gerekebilir.
11. Minimal invaziv kapak ameliyatı nedir?
Göğüs kemiği tamamen kesilmeden,
küçük bir kesiyle kapak onarımı veya
değişimi yapılır. Kozmetik olarak
avantajlıdır, kan kaybı azdır, iyileşme
süresi kısadır. Özellikle yaşlı veya düşük
riskli hastalarda tercih edilir.
12. TAVI (Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu) nedir?
Kasık damarından girilerek aort
kapağının içine yeni bir biyolojik kapak
yerleştirilmesidir. Göğüs açılmadan
yapılır, genel anesteziye gerek kalmaz.
Özellikle ileri yaşta ve ameliyat riski
yüksek hastalarda güvenli alternatiftir.
13. Ameliyat riski nedir?
Hasta genellikle 1 hafta içinde taburcu
olur. İlk günlerde hafif göğüs ağrısı ve
yorgunluk normaldir. İyileşme süreci 4–6
hafta sürer. Düzenli yürüyüş, dengeli
beslenme ve doktor kontrolleriyle tam
iyileşme sağlanır.
14. Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Hasta genellikle 1 hafta içinde taburcu
olur. İlk günlerde hafif göğüs ağrısı ve
yorgunluk normaldir. İyileşme süreci 4–6
hafta sürer. Düzenli yürüyüş, dengeli
beslenme ve doktor kontrolleriyle tam
iyileşme sağlanır.
15. Ameliyat sonrası ilaçlar ömür boyu mu?
Mekanik kapak takılan hastalar ömür
boyu kan sulandırıcı ilaç kullanmalıdır.
Biyolojik kapak takılanlarda ise
genellikle ilk 3 ay gereklidir. Ayrıca
tansiyon, ritim ve kalp yetmezliği ilaçları
da düzenli alınmalıdır.
16. Kapak hastalığı ilerler mi?
Evet. Darlık veya yetmezlik başlangıçta
hafif olsa da yıllar içinde kötüleşebilir. Bu
nedenle ekokardiyografiyle düzenli takip
çok önemlidir.
17. Romatizmal ateş kapakları nasıl etkiler?
Boğaz enfeksiyonuna neden olan
streptokok bakterisi, bağışıklık
sisteminin kalp kapaklarını hedef
almasına yol açabilir. Bu durum yıllar
sonra kapak kalınlaşması, daralma ve
sızıntıya neden olur. Erken antibiyotik
tedavisi bu riski büyük oranda ortadan
kaldırır.
18. Hamilelikte kapak hastalığı riskli midir?
Evet. Gebelikte kan hacmi artar, kalp
daha fazla çalışır. Darlık veya yetmezlik
kapak bu yükü taşıyamayabilir. Hamilelik
planlayan kadınlar önceden kardiyolojik
değerlendirmeden geçmelidir.
19. Kapak hastalığı genetik midir?
Bazı doğuştan kapak anomalileri
(örneğin biküspit aort kapağı) genetik
geçiş gösterebilir. Ailede benzer durum
varsa, erken yaşta ekokardiyografi ile
tarama yapılması önerilir.
20. Spor yapmak güvenli midir?
Hafif kapak hastalığı olanlar doktor
onayıyla yürüyüş, yüzme gibi egzersizler
yapabilir. Ancak ciddi darlık veya
yetmezliği olanlarda ağır egzersiz kalp
yükünü artıracağı için önerilmez.
21. Beslenme önerileri nelerdir?
Tuz kısıtlanmalı, sıvı dengesi
sağlanmalı, taze sebze-meyve tüketimi
artırılmalıdır. Fazla kilo kalp yükünü
artırır. Ayrıca kafeinli içecekler ve aşırı
tuzlu gıdalardan kaçınılmalıdır.
22. Kapak hastalığı enfeksiyonla ilişkili midir?
Evet. “Enfektif endokardit” adı verilen
mikrobik iltihap kapaklara zarar verebilir.
Diş tedavileri öncesinde antibiyotik
koruması yapılmalıdır.
23. Kalp üfürümü ne anlama gelir?
Kapak akışı bozulduğunda kanın
türbülanslı geçişi ses oluşturur. Bu ses
stetoskopla duyulan “üfürüm”dür. Her
üfürüm hastalık göstergesi değildir ama
değerlendirilmelidir.
24. Kapak hastalıkları tamamen önlenebilir mi?
Romatizmal enfeksiyonların zamanında tedavisi, sigaradan kaçınmak, tansiyon
ve kolesterol kontrolü kapak sağlığını
korur. Yaşla oluşan kireçlenme
önlenemez ama yavaşlatılabilir.
25. Takip sıklığı ne olmalıdır?
Hafif vakalarda yılda bir, orta ve ileri
vakalarda 6 ayda bir ekokardiyografi
önerilir. Yeni nefes darlığı, çarpıntı veya
göğüs ağrısı başladığında beklenmeden
doktora başvurulmalıdır.
