İçindekiler
Periferik Arter Hastalığı (PAH) Nedir?
Kalbin pompaladığı temiz kan, aort adı verilen ana atardamar aracılığıyla tüm vücuda dağılır. Ateroskleroz sürecinde, kandaki fazla kolesterol ve yağ partikülleri, damar duvarının iç yüzeyinde birikerek “plak” adı verilen yapılar oluşturur. Bu plaklar zamanla büyüyerek damarın içini daraltır ve kanın serbestçe akmasını engeller. Bu durum en sık bacak damarlarını etkilese de tüm vücuttaki sistemik damar sertliğinin habercisidir.
Kimler Risk Altında? Ana Risk Faktörleri
- Sigara Kullanımı: PAH için en güçlü ve önlenebilir risk faktörüdür. Damar duvarına doğrudan zarar vererek plak oluşumunu tetikler.
- Şeker Hastalığı (Diyabet): Damar sertliği sürecini kat kat hızlandırır ve daha küçük damarları etkileyerek tedaviyi zorlaştırır.
- Yüksek Tansiyon: Damar duvarlarına sürekli yüksek basınç uygulayarak esnekliklerinin kaybolmasına neden olur.
- Kolesterol Yüksekliği: Özellikle yüksek LDL (kötü kolesterol) seviyeleri, plakların ana yapı maddesini oluşturur.
- Genetik Yatkınlık: Ailede erken yaşta damar hastalığı öyküsü olması riski artırır.
Hastalığın Evrelerine Göre Belirtiler
1. En Yaygın Belirti: Klaudikasyo (Yürürken Gelen Ağrı)
Belirli bir mesafe yürüdükten sonra bacaklarda, özellikle baldır kaslarında ortaya çıkan kramp tarzı ağrıdır. Yürüyüş sırasında artan kas aktivitesi daha fazla oksijenli kan gerektirir, ancak daralmış damar bu ihtiyacı karşılayamaz. Hasta birkaç dakika dinlendiğinde ağrı tamamen geçer, yürümeye devam ettiğinde aynı mesafede tekrar başlar. Bu durum hastaların sık sık durmasına neden olduğu için halk arasında “vitrin hastalığı” olarak bilinir.
2. İleri Evre: İstirahat Ağrısı
Hastalık ilerlediğinde, özellikle geceleri yatağa uzanınca ayaklarda ve parmaklarda şiddetli, yanıcı bir ağrı başlar. Hasta ağrıyı hafifletmek için bacağını yataktan aşağı sarkıtma ihtiyacı duyar. Bu durum, uzvun tehlikede olduğunun işaretidir.
3. Son Aşama: Kritik Bacak İskemisi ve Yaralar
Tedavi edilmeyen ileri vakalarda, ayakta iyileşmeyen yaralar (arteriyel ülserler) açılır. Süreç daha da ilerlerse parmaklardan başlayarak doku ölümü (gangren) ve uzuv kaybı (amputasyon) riski doğar.
Nasıl Teşhis Edilir?
- Fizik Muayene: Doktor, ayaktaki nabızları elle kontrol eder. Nabızların alınamaması veya zayıf olması önemli bir bulgudur.
- Ayak Bileği-Kol İndeksi (ABI): Bacak damar tıkanıklığını teşhis etmede en basit ve objektif testtir. Normal oranın (1.0–1.4) altındaki değerler PAH tanısını destekler.
- Renkli Doppler Ultrasonografi: Damarların haritasını çıkarır, darlığın yerini ve derecesini net saptar.
- BT veya MR Anjiyografi: Tedavi planlaması öncesinde tüm damar ağını üç boyutlu görmek için kullanılır.
Güncel Tedavi Yöntemleri
Yaşam Tarzı ve Egzersiz
Sigaranın kesin olarak bırakılması + haftada 3–5 gün 30–45 dakika yürüyüş programı.
Medikal Tedavi
Kan sulandırıcılar (Aspirin, Klopidogrel) + statinler. Tüm PAH hastalarında standart olarak kullanılır.
Balon Anjiyoplasti + Stent
Kasık atardamarından girilerek daralmış damar içeriden genişletilir. Stent ile tekrar daralma önlenir.
Bypass Ameliyatı
Tıkanıklığın çok uzun olduğu veya endovasküler yöntemlerin başarısız olduğu durumlarda tercih edilir.
Bacak Damar Tıkanıklığı Hakkında Merak Ettikleriniz mi Var?
Belirtiler, tanı yöntemleri, tedavi seçenekleri ve ameliyat süreci hakkında aklınıza takılan tüm soruların detaylı yanıtları için hazırladığımız özel sayfayı inceleyebilirsiniz.
Tüm Soru ve Cevapları Görüntüle →Sık Sorulan Sorular
Randevu Almak İçin
Prof. Dr. Selim İsbir — Yeditepe Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi
