25 Soru ve Cevap
Kalpten çıkan kanın bacak kaslarına ulaşmasını sağlayan atardamarların iç yüzeyinde kolesterol ve yağ birikmesi sonucu damarların daralması veya tıkanmasıyla oluşur. Damar sertliği (ateroskleroz) en yaygın nedenidir. Kan akımı azaldığında yürüyüş sırasında ağrı, soğukluk ve renk değişimi görülür. İleri evrede doku ölümü ve yara riski doğar.
Yürürken baldırlarda kramp veya ağrı hissi, dinlenince geçmesi, bacakta soğukluk, tırnakların geç uzaması, kılların dökülmesi, yaraların zor iyileşmesi gibi belirtiler tipiktir. Ağrı istirahat hâlinde bile devam ediyorsa ileri evredir ve acil değerlendirme gerekir.
Sigara içenlerde, diyabet ve yüksek kolesterolü olanlarda, hipertansiyon veya obezite sorunu yaşayanlarda sık görülür. 50 yaş üzeri erkeklerde daha fazladır. Kalp veya şah damarı hastalığı olanlarda da eşlik etme oranı yüksektir.
Yetersiz kan akışı nedeniyle kaslara yeterli oksijen gitmez. Bu "klaudikasyo" adı verilen durumu oluşturur. Ağrı dinlenince geçer, yürüyüşe yeniden başlayınca tekrarlar. Erken uyarı kabul edilir.
Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ölçümüyle başlar. Ardından Doppler USG, BT veya MR anjiyo yapılabilir. Bu yöntemlerle tıkanıklığın yeri ve derecesi net belirlenir. Gerekirse klasik anjiyografi uygulanır.
İlk basamak yaşam tarzı değişikliğidir: sigara bırakılır, egzersiz yapılır, kolesterol ve şeker kontrol altına alınır. İlaçlar (kan sulandırıcı, statin) başlanır. İlerlemiş vakalarda balon, stent veya bypass ameliyatı yapılır.
Hayır. Hafif ve orta düzey darlıklarda ilaç ve yürüyüş tedavisi yeterli olabilir. Ancak istirahatte ağrı veya yara varsa, damar tamamen tıkanmışsa cerrahi zorunludur.
Stent, dar bölgeye yerleştirilen metal tüptür ve kan akımını yeniden sağlar. Bypass ise tıkanıklığın çevresine damar köprüsü oluşturularak kanın yeniden yönlendirilmesidir. Karar, tıkanıklığın uzunluğu ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Evet — yavaş tempolu yürüyüş, kaslara oksijen taşıyan yeni damar yollarının (kolateral) gelişmesini sağlar. Düzenli yürüyüş ağrı eşiğini yükseltir, hastalığın ilerlemesini yavaşlatır. Ancak sigara içiliyorsa fayda azalır.
En önemli tedavi basamağıdır. Sigara, damar sertliğini hızlandırır ve stent-bypass başarısını düşürür. Bırakıldığı anda damar fonksiyonları iyileşmeye başlar.
Kan şekeri yüksekliği damar duvarını zedeler ve pıhtı riskini artırır. Diyabetiklerde tıkanıklık daha erken yaşta ve çift taraflı olur. Şeker kontrolü, yara ve amputasyon riskini azaltır.
Akdeniz tipi diyet: zeytinyağı, balık, sebze, tam tahıl, az tuz, az şeker. Kırmızı et, tereyağı, işlenmiş gıdalardan uzak durulmalı. Bol su içilmeli, kilo kontrolü sağlanmalı.
İstirahatte ağrı, ayak parmaklarında yara veya kararma başlamışsa ileri evredir. Kan akımı kritik düzeye düşmüştür ve acil müdahale gerekir; aksi hâlde uzuv kaybı olabilir.
Damar tıkanıklığı ilerleyerek dokularda geri dönüşsüz hasara yol açar. Yaralar açılır, enfeksiyon gelişir ve amputasyon gerekebilir. Ayrıca kalp krizi ve felç riski de artar.
Evet, özellikle menopoz sonrası dönemde östrojen azalmasıyla risk yükselir. Doğum kontrol hapı ve sigara kullanımı riski daha da artırır.
Soğukta damarlar büzülür, zaten daralmış damarların kan geçişi iyice zorlaşır. Bu nedenle kış aylarında ağrı artabilir. Bacakları sıcak tutmak önemlidir.
Risk faktörleri kontrol edilmezse evet. Sigara içmeye devam edenlerde yeniden daralma (restenoz) sık görülür. Düzenli kontroller şarttır.
Genellikle birkaç gün hastanede kalınır. Yara bakımı ve yürüme eğitimi önemlidir. İlaçlar düzenli kullanılmalı, kontrol randevuları aksatılmamalıdır.
Kendi kendine geçmesi beklenmemelidir. Damar açılmadan yara iyileşmez, enfeksiyon riski artar. Acilen kalp-damar cerrahisine başvurulmalıdır.
Erken teşhisle çoğu durumda evet. Damar açıcı işlemler ve oksijen tedavileriyle uzuv kurtarılabilir. Geç kalınırsa doku ölümü kaçınılmaz olur.
Yeni tanıda 3–6 ay aralıkla, stabil dönemde yılda bir Doppler USG önerilir. Şikâyet artarsa beklenmeden kontrol yapılmalıdır.
Yatar pozisyonda yerçekimi etkisi azalır, bacaklara daha az kan gider. Bu yüzden ağrı gece belirginleşir. Ayağı hafif aşağı sarkıtmak geçici rahatlama sağlar.
Fizyoterapist eşliğinde oturarak bacak hareketleri, pedal çevirme, ayak bileği egzersizleri yapılabilir. Mutlaka doktor onayıyla başlanmalıdır.
Evet, her iki hastalık da damar sertliği kaynaklıdır. Bacakta tıkanıklık varsa kalp ve beyin damarlarında da sorun olma olasılığı yüksektir.
Sigara bırakılmalı, ideal kilo korunmalı, tansiyon-şeker dengelenmeli, düzenli yürüyüş yapılmalı ve kolesterol hedefleri tutturulmalıdır. Yılda bir damar kontrolü hayat kurtarır.
