İçindekiler
Asendan Aort Neresi ve Neden Genişler?
Aort damarı, kalbin sol karıncığından çıkar ve baston şeklini alarak aşağıya doğru iner. Kalpten çıktığı ilk 5–6 cm’lik bölüme “Asendan (Çıkan) Aort” denir.
Bu bölge, kalbin her atışında pompaladığı kanın oluşturduğu yüksek basınca (jet akımı) ilk maruz kalan yerdir. Damar duvarının orta tabakasındaki elastik liflerin zamanla bozulması (dejenerasyon), damarın basınca karşı direncini azaltır ve damar dışarıya doğru genişlemeye başlar. Normalde 2.5–3.5 cm olması gereken çap, 4 cm ve üzerine çıktığında anevrizmadan söz edilir.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Asendan aort anevrizmasının tek bir nedeni yoktur, genellikle genetik zemin ve çevresel faktörlerin birleşimidir:
- Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon): Kontrolsüz tansiyon, damar duvarına sürekli balyoz etkisi yaparak zayıflamasına neden olur.
- Biküspit Aort Kapak: Normalde 3 yaprakçıklı olması gereken aort kapağının doğuştan 2 yaprakçıklı olmasıdır. Bu hastalarda aort duvar dokusu genetik olarak daha zayıftır ve anevrizma riski çok yüksektir.
- Bağ Dokusu Hastalıkları: Marfan Sendromu, Ehlers-Danlos ve Loeys-Dietz Sendromu gibi genetik hastalıklar, damar yapısındaki kolajen ve elastini bozar.
- Ateroskleroz (Damar Sertliği): Sigara, yüksek kolesterol ve ileri yaşın etkisiyle damar duvarında plak birikmesidir.
- Aile Öyküsü: Ailesinde anevrizma veya ani ölüm öyküsü olanlarda risk artar.
Vücudun Verdiği Sinyaller: Belirtiler
Ne yazık ki anevrizmaların çoğu hiçbir belirti vermez ve genellikle başka bir sebeple yapılan tomografi veya ekokardiyografide tesadüfen bulunur. Ancak çap çok büyüdüğünde çevre dokulara bası yaparak şu şikayetlere yol açabilir:
- Derin, künt bir göğüs ağrısı veya baskı hissi
- Ses tellerine giden sinire bası yaparsa ses kısıklığı
- Nefes borusuna bası yaparsa nefes darlığı veya öksürük
- Yemek borusuna bası yaparsa yutma güçlüğü
En Büyük Korku: Aort Diseksiyonu
Anevrizmanın en korkulan komplikasyonu diseksiyondur. Genişleyen damar duvarı incelir ve iç tabakası yırtılır. Kan, damar katmanları arasına girerek damarı boylu boyunca ayırır. Bu durum organ beslenmesini bozar ve ölümcül kanamalara yol açabilir. Anevrizma tedavisi, işte bu senaryoyu önlemek için yapılır.
Tanı Yöntemleri
- Ekokardiyografi (EKO): İlk basamak tarama testidir. Aortun kök kısmı ve kapak yapısı görülür.
- Bilgisayarlı Tomografi (BT) Anjiyo: Tanıda altın standarttır. Aortun çapı milimetrik olarak ölçülür, boyutu ve uzanımı netleşir. Ameliyat planı buna göre yapılır.
- MR Anjiyo: Radyasyon içermez, sık takip gereken genç hastalarda veya böbrek yetmezliği olanlarda tercih edilir.
Tedavi Seçenekleri
Her anevrizma ameliyat edilmez. Tedavi planı bir “terazi dengesi” gibidir; ameliyatın riski ile damarın yırtılma riski karşılaştırılır.
1. İlaçla Takip ve Yaşam Tarzı
Çapı cerrahi sınıra ulaşmamış hastalarda:
- Tansiyon Kontrolü: Tansiyonun 120/80 mmHg altında tutulması şarttır (genellikle beta bloker ilaçlar verilir).
- Düzenli Görüntüleme: 6 veya 12 ayda bir BT veya EKO ile büyüme hızı izlenir.
- Ağır kaldırma (body building gibi) ve ıkınma gerektiren sporlardan kaçınılmalıdır.
2. Ameliyat Kararı Ne Zaman Verilir?
Uluslararası kılavuzlara göre ameliyat eşikleri:
| Hasta Grubu | Aort Çapı Sınırı |
|---|---|
| Standart hastalar | 5.5 cm ve üzeri |
| Marfan Sendromu / Bağ Dokusu Hastalıkları | 4.5 – 5.0 cm |
| Biküspit Aort Kapaklılar | 5.0 – 5.5 cm |
| Başka kalp ameliyatı olacaklar | 4.5 cm (eş zamanlı yapılır) |
3. Cerrahi Teknikler
Açık kalp ameliyatı ile göğüs kemiği açılarak yapılır.
Tüp Greft Değişimi
Aort kapağı sağlamsa korunur, sadece genişleyen damar kısmı çıkarılıp yerine sentetik bir suni damar (dacron greft) dikilir.
Bentall Operasyonu
Aort kapağı da bozulmuşsa; hem damar hem de kapak tek parça halinde (kapaklı kondüit) değiştirilir.
David Operasyonu
Kapak yaprakçıkları sağlamsa, kapak korunarak sadece damar değiştirilir. Teknik olarak daha zor ama hasta için avantajlıdır.
Ameliyat Sonrası İyileşme
Sık Sorulan Sorular
Randevu Almak İçin
Prof. Dr. Selim İsbir — Yeditepe Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi
