Damar çapının kritik sınırlara ulaşması durumunda, damar duvarının içten yırtılması (Aort Diseksiyonu) veya tamamen patlaması (Rüptür) gibi hayati riskler doğurur. Ancak erken teşhis ve düzenli takip ile bu riskler yönetilebilir ve gerektiğinde cerrahi müdahale ile tam tedavi sağlanabilir.
Asendan Aort Neresi ve Neden Genişler?
Aort damarı, kalbin sol karıncığından çıkar ve baston şeklini alarak aşağıya doğru iner. Kalpten çıktığı ilk 5-6 cm’lik bölüme “Asendan (Çıkan) Aort” denir.
Bu bölge, kalbin her atışında pompaladığı kanın oluşturduğu yüksek basınca (jet akımı) ilk maruz kalan yerdir. Damar duvarının orta tabakasındaki elastik liflerin zamanla bozulması (dejenerasyon), damarın basınca karşı direncini azaltır ve damar dışarıya doğru genişlemeye başlar. Normalde 2.5 – 3.5 cm olması gereken çap, 4 cm ve üzerine çıktığında anevrizmadan söz edilir.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Asendan aort anevrizmasının tek bir nedeni yoktur, genellikle genetik zemin ve çevresel faktörlerin birleşimidir.
- Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon): Kontrolsüz tansiyon, damar duvarına sürekli balyoz etkisi yaparak zayıflamasına neden olur.
- Biküspit Aort Kapak: Normalde 3 yaprakçıklı olması gereken aort kapağının doğuştan 2 yaprakçıklı olmasıdır. Bu hastalarda aort duvar dokusu genetik olarak daha zayıftır ve kan akışı türbülanslı olduğu için anevrizma riski çok yüksektir.
- Bağ Dokusu Hastalıkları: Marfan Sendromu, Ehlers-Danlos ve Loeys-Dietz Sendromu gibi genetik hastalıklar, damar yapısındaki kolajen ve elastini bozar.
- Ateroskleroz (Damar Sertliği): Sigara, yüksek kolesterol ve ileri yaşın etkisiyle damar duvarında plak birikmesidir.
- Aile Öyküsü: Ailesinde anevrizma veya ani ölüm öyküsü olanlarda risk artar.
Vücudun Verdiği Sinyaller: Belirtiler
Ne yazık ki anevrizmaların çoğu hiçbir belirti vermez ve genellikle başka bir sebeple yapılan tomografi veya ekokardiyografide tesadüfen bulunur. Ancak çap çok büyüdüğünde çevre dokulara bası yaparak şu şikayetlere yol açabilir:
- Derin, künt bir göğüs ağrısı veya baskı hissi.
- Ses tellerine giden sinire bası yaparsa ses kısıklığı.
- Nefes borusuna bası yaparsa nefes darlığı veya öksürük.
- Yemek borusuna bası yaparsa yutma güçlüğü.
ÖNEMLİ: Eğer göğüste aniden başlayan, sırta doğru bıçak saplanır tarzda “yırtılır gibi” şiddetli bir ağrı olursa, bu Aort Diseksiyonu (yırtılma) belirtisidir ve acil 112 aranmalıdır.
En Büyük Korku: Aort Diseksiyonu
Anevrizmanın en korkulan komplikasyonu diseksiyondur. Genişleyen damar duvarı incelir ve iç tabakası yırtılır. Kan, damar katmanları arasına girerek damarı boylu boyunca ayırır. Bu durum organ beslenmesini bozar ve ölümcül kanamalara yol açabilir. Anevrizma tedavisi, işte bu senaryoyu önlemek için yapılır.
Tanı Yöntemleri
- Ekokardiyografi (EKO): İlk basamak tarama testidir. Aortun kök kısmı ve kapak yapısı görülür.
- Bilgisayarlı Tomografi (BT) Anjiyo: Tanıda altın standarttır. Aortun çapı milimetrik olarak ölçülür, boyutu ve uzanımı netleşir. Ameliyat planı buna göre yapılır.
- MR Anjiyo: Radyasyon içermez, sık takip gereken genç hastalarda veya böbrek yetmezliği olanlarda tercih edilir.
Tedavi Seçenekleri
Her anevrizma ameliyat edilmez. Tedavi planı “terazi dengesi” gibidir; ameliyatın riski ile damarın yırtılma riski karşılaştırılır.
1. İlaçla Takip ve Yaşam Tarzı
Çapı cerrahi sınıra ulaşmamış (örneğin < 4.5 cm) hastalarda:
- Tansiyon Kontrolü: Tansiyonun 120/80 mmHg altında tutulması şarttır (Genellikle Beta bloker ilaçlar verilir).
- Düzenli Görüntüleme: 6 veya 12 ayda bir BT veya EKO ile büyüme hızı izlenir.
- Ağır kaldırma (body building gibi) ve ıkınma gerektiren sporlardan kaçınılmalıdır.
2. Ameliyat Kararı Ne Zaman Verilir?
Uluslararası kılavuzlara göre ameliyat sınırları şöyledir:
| Hasta Grubu | Aort Çapı Sınırı |
|---|---|
| Standart Hastalar | 5.5 cm ve üzeri |
| Marfan Sendromu / Bağ Dokusu Hast. | 4.5 – 5.0 cm |
| Biküspit Aort Kapaklılar | 5.0 – 5.5 cm |
| Başka Kalp Ameliyatı Olacaklar | 4.5 cm (Eş zamanlı yapılır) |
Ayrıca çap ne olursa olsun, yılda 0.5 cm’den fazla hızlı büyüme varsa ameliyat kararı alınır.
3. Cerrahi Teknikler (Bentall ve Greft)
Açık kalp ameliyatı ile göğüs kemiği açılarak yapılır.
- Tüp Greft Değişimi: Aort kapağı sağlamsa korunur, sadece genişleyen damar kısmı çıkarılıp yerine sentetik bir suni damar (dacron greft) dikilir.
- Bentall Operasyonu: Eğer aort kapağı da bozulmuşsa veya anevrizma kapağa çok yakınsa; hem damar hem de kapak tek parça halinde (kapaklı kondüit) değiştirilir.
- David Operasyonu: Kapak yaprakçıkları sağlamsa, kapak korunarak sadece damarın değiştirildiği, teknik olarak daha zor ama hasta için avantajlı bir yöntemdir.
Ameliyat Sonrası İyileşme
Başarılı bir cerrahi sonrası hastalar genellikle 1 gün yoğun bakım, 4-5 gün servis takibinden sonra taburcu edilir. Tam iyileşme ve kemik kaynaması 6-8 hafta sürer. Ameliyat sonrası dönemde tansiyon kontrolü ömür boyu önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Aort anevrizması patlar mı?
Evet, anevrizma çapı belirli bir büyüklüğe ulaştığında (genellikle 6 cm üzeri) duvar gerilimi artar ve kendiliğinden yırtılma (rüptür) riski doğar. Bu yüzden kritik sınıra gelmeden, elektif (planlı) şartlarda ameliyat olmak hayat kurtarıcıdır.
Anevrizmam var, spor yapabilir miyim?
Hafif ve orta tempolu yürüyüşler, yüzme gibi izotonik egzersizler faydalıdır. Ancak ağırlık kaldırma (body building), şınav, barfiks gibi ani tansiyon yükselmesi yapan ve ıkınma gerektiren (izometrik) sporlar yasaktır.
Ameliyat çok riskli midir?
Acil şartlarda (damar yırtıldığında) yapılan ameliyatların riski yüksektir. Ancak damar henüz yırtılmadan, planlı olarak yapılan ameliyatlarda risk %1-3 civarındadır ve başarı oranı oldukça yüksektir.
Bu hastalık çocuklarıma geçer mi?
Eğer anevrizmanız Marfan sendromu veya Biküspit aort kapak gibi genetik geçişli bir duruma bağlıysa, çocuklarınızda görülme ihtimali vardır. Birinci derece yakınlarınızın da EKO ile taranması önerilir.
