Yapay gece ışığına maruziyet (Artificial Light at Night – ALAN), modern şehir yaşamının kaçınılmaz bir sonucu olarak uzun yıllar yalnızca uyku bozukluğu ile ilişkilendirilmiştir. Ancak UK Biobank verileri kullanılarak yapılan ve JAMA Network Open’da yayımlanan yeni ve büyük ölçekli bir prospektif kohort çalışması, ALAN’ın kalp yetmezliği, miyokard enfarktüsü ve inme dahil olmak üzere çok sayıda kardiyovasküler hastalık için bağımsız bir risk faktörü olduğunu ortaya koymuştur.
Bu yazı, PMID: 41129148 numaralı bu çalışmanın metodolojisini, epidemiyolojik bulgularını ve klinik sonuçlarını detaylı biçimde incelemektedir.
Yapay Gece Işığı (ALAN) Nedir?
ALAN, doğal karanlık saatlerde bireyin sokak lambaları, bina aydınlatmaları, televizyon, telefon ve tablet ekranları gibi yapay ışık kaynaklarına maruz kalmasını ifade eder. Özellikle mavi dalga boyu ağırlıklı ışık, sirkadiyen ritim üzerinde güçlü baskılayıcı etkiye sahiptir.
Çalışmanın Metodolojisi (PMID: 41129148)
Kaynak:
Windred DP ve ark.
Association of artificial light at night exposure with incident cardiovascular disease
JAMA Network Open, 2024
🔗 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41129148/
Çalışma Özellikleri
- Tasarım: Prospektif kohort
- Örneklem: 88.905 yetişkin (UK Biobank)
- Yaş aralığı: 40–69
- Işık ölçümü:
- Bileğe takılan giyilebilir sensörler
- 7 gün boyunca 24 saat kesintisiz ölçüm
- Takip süresi: Ortalama 9,5 yıl
- Sonlanım noktaları:
- Kalp yetmezliği
- Miyokard enfarktüsü
- Koroner arter hastalığı
- Atriyal fibrilasyon
- İnme
Sonuçlar; sigara, alkol, fiziksel aktivite, diyet, uyku süresi, sosyoekonomik durum ve genetik risk skorları için düzeltilmiştir.
Temel Bulgular: Kardiyovasküler Risk Artışı
En yüksek ALAN maruziyetine sahip bireyler ile en düşük maruziyete sahip olanlar karşılaştırıldığında:
- Kalp yetmezliği: %56 daha yüksek risk
- Miyokard enfarktüsü: %47 daha yüksek risk
- Koroner arter hastalığı: %32 daha yüksek risk
- Atriyal fibrilasyon: %32 daha yüksek risk
- İnme: %28 daha yüksek risk
Bu artışlar istatistiksel olarak anlamlıdır ve belirgin bir doz–yanıt ilişkisi göstermektedir.
Bulgular Neden Klinik Olarak Çok Önemli?
- Risk artışı uyku süresinden bağımsızdır
- ALAN, yalnızca “kötü uyku” göstergesi değildir
- Değiştirilebilir bir çevresel risk faktörüdür
- Genetik yatkınlıktan bağımsız etki göstermektedir
Özellikle kalp yetmezliği riskindeki belirgin artış, sirkadiyen bozulmanın yalnızca damarları değil, doğrudan miyokard yapısını ve fonksiyonunu etkilediğini düşündürmektedir.
Olası Mekanizmalar (Literatürle Uyumlu)
- Melatonin baskılanması → artmış oksidatif stres
- Sempatik sinir sistemi aktivasyonu
- Gece kan basıncı düşüşünün kaybolması (non-dipping)
- Vasküler inflamasyon ve endotel disfonksiyonu
Bu mekanizmalar, daha önce tanımlanan beyin–kalp ekseni literatürüyle uyumludur.
Klinik ve Halk Sağlığı Açısından Sonuç
Bu çalışma, yapay gece ışığının:
- Obezite
- Hava kirliliği
- Gürültü kirliliği
gibi çevresel risk faktörleriyle aynı ciddiyetle ele alınması gerektiğini göstermektedir.
Pratik Koruyucu Önlemler
- Karartma (blackout) perde
- Uyku maskesi
- Yatmadan 1–2 saat önce ekran kullanımını bırakmak
- <2700K sıcak (amber/kırmızı) ışık kullanımı
JAMA Network Open’da yayımlanan bu büyük ölçekli çalışma, yapay gece ışığının kardiyovasküler hastalıklar için bağımsız, güçlü ve değiştirilebilir bir risk faktörü olduğunu net biçimde ortaya koymuştur.
Basit çevresel düzenlemelerle, toplum genelinde önemli bir kardiyovasküler risk azaltımı sağlanabilir.
