Kalp krizi, kalbi besleyen koroner damarların aniden tıkanması sonucu kalp kasının o bölgesine kan ve oksijen gitmemesi durumudur. "Zaman kas demektir"; müdahale edilmezse kalp dokusu dakikalar içinde ölmeye başlar.
En tipik belirti, göğüs kafesinin ortasında hissedilen baskı, sıkışma veya yanma tarzında şiddetli ağrıdır. Ağrı genellikle 20 dakikadan uzun sürer. Soğuk terleme, nefes darlığı ve bulantı buna eşlik edebilir.
Göğüsten başlayan ağrı; sol kola, her iki omuza, boyna, çeneye, sırta veya mide boşluğuna yayılabilir. Bazen sadece çene veya sırt ağrısı şeklinde de hissedilebilir.
Hiçbir göğüs ağrısı olmadan yalnızca halsizlik, nefes darlığı veya bulantı ile geçirilen krizdir. Özellikle diyabet hastalarında ve yaşlılarda sinir hasarına bağlı olarak ağrı hissedilmeyebilir. Teşhisi zordur ve tehlikelidir.
Panik atak ağrısı genellikle batıcıdır, kısa sürer ve bir noktada hissedilir; kişi sakinleşince geçer. Kalp krizi ağrısı ise geniş alanda baskı hissi yaratır, eforla artar, dinlenmekle geçmez ve ölüm korkusu ile soğuk terleme eşlik eder.
Evet. Kadınlarda klasik göğüs ağrısı yerine aşırı yorgunluk, nefes darlığı, mide bulantısı, sırt veya çene ağrısı daha ön planda olabilir. Bu nedenle kadınlarda tanı bazen gecikebilir.
Hemen 112 aranmalı; kesinlikle şahsi araçla hastaneye gidilmemelidir. Hasta oturtulmalı veya yatırılmalı, efor sarf ettirilmemelidir. Bilinen bir aspirin alerjisi yoksa 300 mg aspirin çiğnetilmelidir.
Halk arasında yaygın "öksürme" yöntemi yalnızca hastane ortamında, monitöre bağlıyken ve kalp durması anında doktor komutuyla işe yarayabilir. Evde şiddetli öksürmeye çalışmak tansiyonu yükselterek durumu kötüleştirebilir. En doğrusu hareketsiz kalmaktır.
Evet. Yoğun sigara kullanımı, genetik yatkınlık (ailevi kolesterol yüksekliği) ve kokain gibi madde kullanımları genç yaşta kalp krizini tetikleyebilir.
Kriz bir anlık olay değil, bir süreçtir. Damar tıkandığı andan itibaren ağrı başlar ve damar açılana kadar devam eder. Anjina ağrısı genellikle 20 dakikadan uzun sürer.
Bu karar damar yapısına göre verilir. Tek veya iki damarda kısa darlıklar varsa stent tercih edilir. Çok damar hastalığı, ana damar tıkanıklığı veya diyabet varsa bypass uzun vadede daha iyi sonuç verebilir.
Erken müdahale (ilk 1–2 saat) yapılırsa kalp kası hasarı minimumda kalır ve hasta normal hayatına dönebilir. Gecikilen vakalarda kalp yetmezliği gelişebilir.
Diyabet hastaları, hiç kalp krizi geçirmemiş olsalar bile, tıbben "daha önce kriz geçirmiş biri kadar" riskli kabul edilir. Diyabet damar yapısını sessizce ve yaygın şekilde bozar.
Anjiyografi bir tedavi değil, tanı yöntemidir. Kasıktan veya bilekten girilerek damarların filmi çekilir. Darlık tespit edilirse aynı seansta balon veya stent ile açılabilir.
Evet, tıkanabilir. İlaç salınımlı stentlerde bu risk çok düşüktür. Ancak sigara içmeye devam edilirse veya ilaçlar kullanılmazsa stent içinde pıhtı oluşabilir.
Ailesel geçiş önemlidir. Birinci derece akrabalarda erken yaşta (erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaş altı) kalp krizi öyküsü varsa riskiniz yüksektir.
Riskli hastalarda doktor önerisiyle düşük doz aspirin pıhtılaşmayı azaltarak riski düşürebilir. Mide kanaması riski nedeniyle doktora danışmadan kullanılmamalıdır. Kriz anında ise hayat kurtarıcıdır.
Hayır. Genellikle taburcu olduktan 2–4 hafta sonra, efor testlerinde sorun yoksa ve hasta kendini hazır hissediyorsa cinsel yaşama dönülebilir.
Evet. Ani ve şiddetli stres (aşırı üzüntü, öfke, korku) adrenalin patlamasına neden olarak damar duvarındaki plağı yırtabilir ve krizi başlatabilir.
Kalp kası hücreleri hasar gördüğünde kana "troponin" adlı protein karışır. Bu değerin yüksek çıkması, kalp krizi geçirildiğinin en önemli laboratuvar kanıtıdır.
Akdeniz tipi beslenme benimsenmelidir: katı yağlar yerine zeytinyağı, kırmızı et yerine balık ve tavuk, bol sebze-meyve. Tuz kısıtlanmalıdır.
Sigarayı bıraktıktan 1 yıl sonra kalp krizi riski %50 azalır. 10–15 yıl sonra ise hiç içmemiş birinin risk seviyesine yaklaşır.
Hayır. Bazı kriz türlerinde (NSTEMI) EKG normal veya normale yakın görünebilir. Bu yüzden EKG normal olsa bile şüphe varsa troponin testi mutlaka beklenmelidir.
Evet. Soğuk hava damarların büzüşmesine ve tansiyonun yükselmesine neden olur. Bu kalbin iş yükünü artırarak kış aylarında kriz riskini yükseltebilir.
Genellikle hastaneden çıktıktan sonraki ilk 1 hafta araç kullanımı önerilmez. Ticari araç sürücüleri için bu süre ve şartlar doktor raporuna göre belirlenir.
