25 Soru ve Cevap
Kalp krizi (Miyokard Enfarktüsü) tam olarak nedir?
Kalp krizi, kalbi besleyen koroner damarların aniden tıkanması sonucu, kalp kasının o bölgesine kan ve oksijen gitmemesi durumudur. Tıbbi adı Miyokard Enfarktüsü'dür. "Zaman kas demektir"; müdahale edilmezse kalp dokusu dakikalar içinde ölmeye başlar.
Kalp krizi belirtileri nelerdir?
En tipik belirti, göğüs kafesinin ortasında (iman tahtasında) hissedilen baskı, sıkışma veya yanma tarzındaki şiddetli ağrıdır. Ağrı genellikle 20 dakikadan uzun sürer. Soğuk terleme, nefes darlığı ve bulantı buna eşlik edebilir.
Kalp krizi ağrısı nerelere vurur?
Göğüsten başlayan ağrı; sol kola, her iki omuza, boyna, çeneye, sırta veya mide boşluğuna yayılabilir. Bazen sadece çene veya sırt ağrısı şeklinde de hissedilebilir.
4. Sessiz kalp krizi nedir, kimlerde görülür?
Hiçbir göğüs ağrısı olmadan, sadece halsizlik, nefes darlığı veya bulantı ile geçirilen krizdir. Özellikle diyabet (şeker) hastalarında ve yaşlılarda sinir hasarına bağlı olarak ağrı hissedilmeyebilir. Teşhisi zordur ve tehlikelidir.
5. Kalp krizi ile panik atak nasıl ayırt edilir?
Panik atak ağrısı genellikle batıcıdır, kısa sürer ve bir noktada hissedilir; kişi sakinleşince geçer. Kalp krizi ağrısı ise geniş bir alanda baskı hissi yaratır, eforla artar, dinlenmekle geçmez ve ölüm korkusu/soğuk terleme eşlik eder.
6. Kadınlarda kalp krizi belirtileri farklı mıdır?
Evet. Kadınlarda klasik göğüs ağrısı yerine; aşırı yorgunluk, nefes darlığı, mide bulantısı, sırt veya çene ağrısı daha ön planda olabilir. Bu nedenle kadınlarda tanı bazen gecikebilir.
7. Kalp krizi anında ilk yardım nasıl olmalıdır?
Hemen 112 aranmalı, kesinlikle şahsi araçla hastaneye gidilmemelidir. Hasta oturtulmalı veya yatırılmalı, efor sarf ettirilmemelidir. Bilinen bir aspirin alerjisi yoksa 300 mg aspirin çiğnetilmelidir.
8. Kalp krizi anında öksürmek işe yarar mı?
Halk arasında yaygın olan "öksürme" yöntemi (Cough CPR), sadece hastane ortamında, monitöre bağlıyken ve kalp durması anında doktor komutuyla yapıldığında işe yarayabilir. Kriz anında evde şiddetli öksürmeye çalışmak, tansiyonu yükselterek durumu kötüleştirebilir. En doğrusu hareketsiz kalmaktır.
9. Genç yaşta kalp krizi görülür mü?
Evet. Özellikle yoğun sigara kullanımı, genetik yatkınlık (ailevi kolesterol yüksekliği) ve kokain gibi madde kullanımları genç yaşta kalp krizini tetikleyebilir.
10. Kalp krizi ne kadar sürer?
Kriz bir anlık bir olay değil, bir süreçtir. Damar tıkandığı andan itibaren ağrı başlar ve damar açılana kadar (veya doku ölene kadar) devam eder. Genellikle anjina ağrısı 20 dakikadan uzun sürer.
11. Stent mi, Bypass mı? Hangisi daha iyi?
Bu karar damar yapısına göre verilir. Tek veya iki damarda kısa darlıklar varsa stent tercih edilir. Ancak çok damar hastalığı, ana damar tıkanıklığı veya diyabet varsa bypass ameliyatı uzun vadede daha iyi sonuç verebilir.
12. Kalp krizi geçiren biri tamamen iyileşir mi?
Erken müdahale (ilk 1-2 saat) yapılırsa kalp kası hasarı minimumda kalır ve hasta normal hayatına dönebilir. Ancak gecikilen vakalarda kalp yetmezliği gelişebilir.
13. Şeker hastalığı (Diyabet) riski ne kadar artırır?
Diyabet hastaları, hiç kalp krizi geçirmemiş olsalar bile, tıbben "daha önce kriz geçirmiş biri kadar" riskli kabul edilir. Diyabet damar yapısını sessizce ve yaygın şekilde bozar.
14. Anjiyo (Anjiyografi) nedir, nasıl yapılır?
Anjiyo bir tedavi değil, tanı yöntemidir. Kasıktan veya bilekten girilerek damarların filmi çekilir. Darlık tespit edilirse aynı seansta balon veya stent ile açılabilir.
15. Stent takıldıktan sonra damar tekrar tıkanır mı?
Evet, tıkanabilir. İlaç salınımlı stentlerde bu risk çok düşüktür. Ancak hasta sigara içmeye devam eder veya ilaçlarını kullanmazsa stent içinde pıhtı oluşabilir.
16. Kalp krizi genetik midir?
Ailesel geçiş önemlidir. Birinci derece akrabalarda (anne, baba, kardeş) erken yaşta (erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaş altı) kalp krizi öyküsü varsa riskiniz yüksektir.
17. Aspirin kalp krizini önler mi?
Riskli hastalarda doktor önerisiyle düşük doz aspirin kullanımı pıhtılaşmayı azaltarak riski düşürebilir. Ancak mide kanaması riski nedeniyle doktora danışmadan kullanılmamalıdır. Kriz anında ise hayat kurtarıcıdır.
18. Kalp krizi sonrası cinsel yaşam biter mi?
Hayır. Genellikle taburcu olduktan 2-4 hafta sonra, efor testlerinde sorun yoksa ve hasta kendini hazır hissediyorsa cinsel yaşama dönülebilir. Doktorunuza danışmaktan çekinmeyin.
19. Stres kalp krizini tetikler mi?
Evet. Ani ve şiddetli stres (aşırı üzüntü, öfke, korku), adrenalin patlamasına neden olarak damar duvarındaki plağı yırtabilir ve krizi başlatabilir.
20. Troponin testi nedir?
Kalp kası hücreleri hasar gördüğünde kana "Troponin" adı verilen bir protein karışır. Kan tahlilinde bu değerin yüksek çıkması, kalp krizi geçirildiğinin en önemli laboratuvar kanıtıdır.
21. Kalp krizi sonrası beslenme nasıl olmalı?
Akdeniz tipi beslenme benimsenmelidir. Katı yağlar (margarin, kuyruk yağı) yerine zeytinyağı, kırmızı et yerine balık ve tavuk, bol sebze-meyve tüketilmelidir. Tuz kısıtlanmalıdır.
22. Sigarayı bırakmak riski ne zaman düşürür?
Sigarayı bıraktıktan 1 yıl sonra kalp krizi riski %50 azalır. 10-15 yıl sonra ise hiç içmemiş birinin risk seviyesine yaklaşır.
23. EKG (Elektrokardiyografi) her krizi gösterir mi?
Hayır. Bazı kriz türlerinde (NSTEMI) EKG normal veya normale yakın görünebilir. Bu yüzden EKG normalse bile şüphe varsa Troponin testi mutlaka beklenmelidir.
24. Soğuk hava kalp krizini tetikler mi?
Evet. Soğuk hava damarların büzüşmesine ve tansiyonun yükselmesine neden olur. Bu da kalbin iş yükünü artırarak kış aylarında kriz riskini yükseltebilir.
25. Kalp krizi sonrası araç kullanılabilir mi?
Genellikle hastaneden çıktıktan sonraki ilk 1 hafta araç kullanımı önerilmez. Ticari araç sürücüleri için bu süre ve şartlar doktor raporuna göre daha detaylı belirlenir.
