25 Soru ve Cevap
1- Derin ven trombozu nedir?
Derin ven trombozu nedir? Derin ven trombozu (DVT), genellikle bacakların derin toplardamarlarında oluşan kan pıhtısıdır. Bu pıhtı, damar içinde kanın akışını engeller ve bazen koparak akciğerlere gidebilir; bu duruma pulmoner emboli denir. DVT ciddi ve hayatı tehdit eden bir durumdur. Uzun süre hareketsiz kalmak, ameliyat, doğum kontrol hapı, kanser, genetik pıhtılaşma bozukluğu gibi nedenlerle oluşabilir.
2. DVT’nin belirtileri nelerdir?
En tipik belirtiler; tek bacakta ani şişlik,
ağrı, sıcaklık artışı, ciltte renk değişimi
ve hassasiyettir. Ancak bazı vakalarda
hiçbir belirti olmayabilir. Bu nedenle
özellikle risk altındaki kişilerin (örneğin
uzun süre yatakta kalanlar) dikkatli
olması gerekir.
3. DVT Neden oluşur?
Virchow üçlüsü denilen üç temel faktör
etkilidir: kanın akışının yavaşlaması (hareketsizlik), damar duvarının
zedelenmesi (travma, cerrahi) ve kanın
pıhtılaşma eğiliminin artması (genetik
faktörler, ilaçlar, gebelik).
4. DVT Kimlerde daha sık görülür?
Uzun süre hareketsiz kalanlar, büyük
ameliyat geçirenler, fazla kilolu kişiler,
sigara içenler, hamileler ve doğum
kontrol hapı kullanan kadınlarda daha
sık görülür. Ayrıca 60 yaş üstü ve kanser
hastalarında risk daha yüksektir.
5. DVT ölümcül müdür?
Evet, pıhtı kopup akciğere ulaşırsa
akciğer embolisi gelişebilir. Bu, ani nefes
darlığı, göğüs ağrısı, hızlı nabız ve
bayılma gibi belirtilerle kendini gösterir.
Hızlı müdahale edilmezse ölüm riski
vardır.
6. DVT Nasıl teşhis edilir?
Öncelikle muayene ve D-dimer kan testi
yapılır. Şüphe varsa Doppler
ultrasonografi ile damarlar
görüntülenir. Gerekirse BT veya MR
venografi kullanılır. Erken teşhis pıhtının
büyümesini ve emboli riskini önler.
7. DVT Tedavisi nasıl yapılır?
Ana tedavi kan sulandırıcı ilaçlardır
(antikoagülanlar). Amaç, pıhtının
büyümesini engellemek ve yeni pıhtı
oluşumunu önlemektir. Büyük pıhtılarda
pıhtı eritici ilaçlar veya özel kateterlerle
mekanik olarak çıkarma işlemleri
uygulanabilir.
8. DVT Tedavi ne kadar sürer?
Genellikle 3–6 ay arasıdır. Ancak
genetik pıhtılaşma bozukluğu veya kalıcı
risk faktörleri varsa tedavi süresi uzatılır
veya ömür boyu ilaç gerekebilir.
9. DVT kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Kısmen küçülse bile damar içinde
kalıntı bırakabilir ve ileride yeniden pıhtı
oluşumuna neden olabilir. Tedavi
edilmezse ciddi komplikasyonlar
gelişebilir.
10. Kompresyon çorabı ne işe yarar?
Bacakta kanın göllenmesini önler, şişliği
azaltır, post-trombotik sendrom riskini
düşürür. Ancak uygun basınç
seviyesinin (20–30 mmHg) doktor
tarafından belirlenmesi gerekir.
11. Post-trombotik sendrom nedir?
DVT geçiren bazı hastalarda damar
kapakçıkları hasar görür ve kan bacakta
birikir. Bu durum kalıcı şişlik, ağrı, ciltte
renk değişimi ve yara (ülser) oluşumuna
yol açar. Tedavi edilse bile önlem
alınmazsa kalıcı hale gelebilir.
12. DVT geçiren biri uçak yolculuğu yapabilir mi?
Akut dönemde hayır. Ancak tedavi
tamamlandıktan ve pıhtı riski azaldıktan
sonra, doktor onayıyla yapılabilir. Uzun
uçuşlarda çorap kullanımı ve bol su
içmek gerekir.
13. DVT ninTekrarlama riski var mı?
Evet. Özellikle risk faktörleri devam
ediyorsa (%20–30 oranında). Bu
nedenle ilaç kesilse bile yaşam tarzı
önlemleri sürdürülmelidir.
14. Hamilelikte DVT riski neden artar?
Gebelik hormonları damar duvarlarını
gevşetir, kan pıhtılaşma eğilimini artırır
ve büyüyen rahim toplardamarlara bası
yapar. Bu yüzden doğum sonrası 6
haftaya kadar risk devam eder.
15. Hangi durumlarda acil müdahale gerekir?
Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı,
öksürükle kan gelmesi, bacakta aniden
artan ağrı-şişlik durumlarında vakit
kaybetmeden acile başvurulmalıdır.
16. Egzersiz yapılabilir mi?
Evet, ancak doktor kontrolüyle. Hafif
yürüyüşler kan dolaşımını artırır ve
pıhtının ilerlemesini engeller. Yatak
istirahati yalnızca erken evrede önerilir.
17. Diyet ve sıvı alımı önemli mi?
Evet, bol su içmek kanın koyulaşmasını
önler. Sebze-meyve ağırlıklı, tuz-yağ
oranı düşük beslenme önerilir. Uzun
açlık, aşırı kafein ve alkol pıhtı riskini
artırabilir.
18. Genetik yatkınlık nasıl anlaşılır?
“Faktör V Leiden”, “Protrombin
G20210A” gibi gen testleriyle pıhtılaşma
eğilimi saptanabilir. Ailesinde genç yaşta
DVT veya emboli öyküsü olanlarda bu
testler önerilir.
19. İlaçları kendi başıma bırakabilir miyim?
Hayır. Kan sulandırıcıyı erken kesmek
yeniden pıhtı oluşmasına neden olabilir.
Tedavi mutlaka hekim kontrolünde
sonlandırılmalıdır.
20. DVT geçirdikten sonra ne kadar süre çorap giymeliyim?
Genellikle 6–12 ay süreyle önerilir.
Ancak uzun vadede de şikâyet devam
ediyorsa doktor kalıcı kullanım tavsiye
edebilir.
21. DVT’nin kalıcı hasar bırakma ihtimali var mı?
Evet, damar kapakçıkları bozulursa
bacakta ödem, cilt sertliği ve renk
değişimi kalıcı hale gelebilir. Bu durum
“kronik venöz yetmezlik”e dönüşebilir.
22. DVT ile varis aynı şey midir?
Hayır. Varis yüzeysel toplardamarlardaki
kapak bozukluğudur, DVT ise derin
toplardamarda pıhtı oluşumudur. Ancak
varis DVT’ye zemin hazırlayabilir.
23. DVT’den korunmak için ne yapılmalı?
Uzun süre hareketsiz kalmamak, bol sıvı içmek, uzun yolculuklarda bacak egzersizi yapmak
ve gerekirse koruyucu çorap kullanmak
gerekir.
24. DVT kalp kriziyle ilişkili midir?
Dolaylı olarak evet. Her iki durumda da
damar tıkanıklığı söz konusudur. Ancak
DVT venöz sistemde, kalp krizi arteriyel
sistemde oluşur. Risk faktörleri
benzerdir.
25. DVT tamamen önlenebilir mi?
Yüksek riskli kişilerde uygun önlemlerle
evet. Ameliyat sonrası erken
mobilizasyon, bol sıvı, çorap kullanımı
ve doktorun önerdiği kan sulandırıcı
ilaçlar sayesinde büyük oranda
engellenebilir.
